


Podpowiadamy jak nawozić żyto ozime
Nawożenie żyta ozimego
Żyto ma najmniejsze spośród zbóż wymagania glebowe i wodne. Charakteryzuje się wysoką mrozoodpornością, większą niż pozostałe zboża tolerancją na zakwaszenie gleby, a także niskimi wymaganiami…
Podstawowe informacje
Żyto ma najmniejsze spośród zbóż wymagania glebowe i wodne. Charakteryzuje się wysoką mrozoodpornością, większą niż pozostałe zboża tolerancją na zakwaszenie gleby, a także niskimi wymaganiami przedplonowymi. System korzeniowy żyta ozimego jest lepiej rozwinięty niż u innych zbóż, dzięki temu roślina ta może pobierać wodę i składniki pokarmowe z głębszych warstw gleby. Dzięki tym właściwościom żyto można uprawiać na glebach lekkich, przepuszczalnych, o małych zdolnościach zatrzymywania wody, gdzie inne uprawy często zawodzą.
Ziarno żyta wykorzystywane jest wielokierunkowo: na paszę, w przemyśle gorzelniczym i piekarskim (w którym mąkę żytnią wykorzystuje się do wypieku pieczywa żytniego i razowego).
Przed okresem spoczynku zimowego żyto powinno osiągnąć fazę pełni krzewienia (roślina zawiązuje przeciętnie 3-5 pędów bocznych). Aby było to możliwe, żyto powinno być wysiewane w terminie optymalnym dla danego regionu kraju. Zbyt późny wysiew żyta sprawia, że rośliny krzewią się jeszcze wiosną, co osłabia tworzenie silnych, wysokoprodukcyjnych pędów kłosnośnych. Ponadto rośliny mają słabszy system korzeniowy i osłabiony wiosenny wigor. Nie jest zalecany również zbyt wczesny wysiew ziarna, ponieważ w takich warunkach rośliny mogą wytworzyć zbyt dużą masę liściową, przez co stają się bardziej podatne na porażenie przez choroby i szkodniki. Dodatkowo, zbyt szybko wysiane żyto może już jesienią wejść w fazę strzelania w źdźbło, co nie jest korzystne, ponieważ następuje wówczas dominacja pędu głównego, a redukcji ulegają pędy boczne.
Do wysiewu warto używać kwalifikowanego materiału siewnego (odmiany mieszańcowe wymagają corocznej wymiany, ponieważ decydujący o wyższym plonie efekt heterozji uwidacznia się tylko w pierwszym pokoleniu – F1). Gęstość siewu żyta trzeba dostosować do terminu siewu i oczywiście zaleceń hodowcy. Przeciętnie jest to 180-300 ziaren/m² dla odmian populacyjnych. Dla odmian mieszańcowych przy optymalnym terminie siewu norma wysiewu wynosi 180-200 ziaren/m², a przy siewie opóźnionym – 220-250 ziaren/m². Nie należy nadmiernie zagęszczać łanu, ponieważ zbyt gęsty siew zwiększa wyleganie i porażenie roślin przez choroby grzybowe. Żyto należy siać płytko, na głębokość 2 cm (gdy gleba jest przesuszona, na 3 cm).
Wymagania klimatyczno-glebowe
Żyto ma niewielkie wymagania cieplne. Kiełkowanie może rozpocząć już w temperaturze nieco powyżej 0°C, co powoduje, że żyto wznawia wegetację szybciej niż na przykład pszenica czy jęczmień. Żyto wytrzymuje mrozy do -25°C bez okrywy śnieżnej, przy czym jego mrozoodporność maleje w miarę upływu zimy. Temperatura powietrza powyżej 30°C ogranicza wzrost żyta. Wysoka temperatura w trakcie kwitnienia roślin zmniejsza udział zapłodnionych kwiatków, nie jest również pożądana w okresie zawiązywania ziarna i we wczesnych fazach dojrzałości roślin.
Żyto jest zbożem o najmniejszych wymaganiach wodnych (a to dzięki silnie rozwiniętemu systemowi korzeniowemu i niskiemu współczynnikowi transpiracji). Największe wymagania wodne żyta przypadają na okres od fazy strzelania w źdźbło do początku nalewania ziarna. Zbyt duża ilość odpadów jest niekorzystna, ponieważ powoduje bujny wzrost roślin i zwiększa ich podatność na wyleganie, a w okresie dojrzewania sprzyja porastaniu ziarna.
Żyto ozime ma stosunkowo niskie wymagania glebowe (ma małe wymagania wodne i dużą tolerancję na zakwaszenie), stąd też uprawa na gorszych stanowiskach może przynosić wymierne efekty. Przeznaczanie żyznych stanowisk pod uprawę żyta może dawać wyższy plon ziarna, zwłaszcza w latach suchych. W latach mokrych uprawa na żyznych stanowiskach (gleby kompleksów pszennych) jest obarczona dużym ryzykiem, ponieważ żyto ma wówczas tendencję do wylegania, ulega silnemu porażeniu przez choroby i w efekcie daje plon niższy niż na glebach kompleksów żytniego bardzo dobrego i dobrego.
Żyto zaleca się uprawiać na glebach kompleksów żytnich: żytniego bardzo dobrego, żytniego dobrego, żytniego słabego, a także kompleksu zbożowo-pastewnego słabego i zbożowego górskiego. Na słabszych glebach żyto przewyższa plonowaniem inne zboża, ale na takich glebach nie powinno się stosować zbyt wielu uproszczeń w uprawie. Należy zadbać o odczyn gleby (pH w 1M KCl powyżej 5,0), ponadto gleba powinna zawierać jak najwięcej próchnicy i mieć co najmniej średnią zasobność w przyswajalne dla roślin formy fosforu, potasu i magnezu.
Żyto ozime jest tolerancyjne na kwaśny odczyn gleby, lecz w warunkach odczynu uregulowanego plony ziarna są wyższe (ponieważ wzrasta przyswajalność składników pokarmowych). Gleby kwaśne należy więc wapnować, a w przypadku niskiej zasobności w magnez warto stosować wapno magnezowe. Najlepszymi przedplonami dla żyta są rośliny bobowate, np. łubin żółty, a także rzepak i ziemniaki. W praktyce rolniczej żyto jest jednak najczęściej wysiewane po zbożach. Na takich stanowiskach plon żyta jest z reguły niższy o 10-15% niż na stanowiskach po dobrym przedplonie.
Wymagania pokarmowe
Żyto ozime z plonem 1 t ziarna i odpowiednią ilością słomy przeciętnie pobiera: 22 kg azotu (N), 11 kg fosforu (P₂O₅), 23 kg potasu (K₂O), 5 kg wapnia (CaO), 4 kg magnezu (MgO), 3,5 kg siarki (S) (czyli 9 kg SO₃) oraz 5,5 g boru (B), 8,5 g miedzi (Cu), 250 g żelaza (Fe), 120 g manganu (Mn), 0,8 g molibdenu (Mo) i 79 g cynku (Zn). Żyto wykazuje małą wrażliwość na niedobór mikroskładników.
Nawożenie przedsiewne
Żyto ozime ma najmniejsze spośród wszystkich zbóż wymagania pokarmowe, ale oczywiście, jak inne uprawy, wymaga zbilansowanego nawożenia, dostosowanego do zasobności gleby, rodzaju przedplonu i poziomu uzyskiwanych plonów. Dla przykładu uprawiając żyto mieszańcowe na dobrym stanowisku (przynajmniej średnia zasobność gleby w przyswajalne formy składników pokarmowych), po dobrym przedplonie, jak np. rzepak (słoma przyorana), można zrezygnować z nawożenia potasem. Natomiast gdy przedplonem dla żyta jest zboże, a gleba jest mało zasobna w składniki pokarmowe, wówczas nawożenie potasem jest konieczne.
Nawożenie fosforowo-potasowe pod żyto najlepiej stosować przedsiewnie. Na stanowiskach lżejszych warto potas stosować w dawce dzielonej: połowa dawki przedsiewnie, reszta pogłównie wczesną wiosną (na glebach piaszczystych, o małej zasobności w próchnicę, gdzie potas może ulec wymyciu poza strefę korzeniową roślin, dopuszczalne jest stosowanie całej dawki potasu wiosną). Do nawożenia warto wykorzystywać nawozy wieloskładnikowe typu Polifoska, Amofoska. Można także stosować nawozy typu Holist agro, jak zawierający fosfor i potas Holist agro PK 15-31 czy zawierający potas i magnez Holist agro K (Mg) 55 (+5). Do nawożenie fosforem można również wykorzystać Polidap lub Super fos dar 40.
Dawki przykładowych nawozów polecanych do przedsiewnego nawożenia żyta ozimego, przy założonym plonie ziarna 5 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu* (kg/ha) | Dodatkowe zalecenia |
|---|---|---|
| Amofoska 4-12-12 | 300-400 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-60 kg K₂O/ha (np. stosując Holist agro K (Mg) 55 (+5) w dawce 70-110 kg/ha) |
| Amofoska 4-12-20 | 350-500 | |
| Amofoska 5-10-25 z borem | 350-400 | |
| Fosfarm 4-8-21 | 400-500 | |
| Fosfarm 4-10-15 | 400-550 | |
| Holist agro K (Mg) 55 (+5) | 140-180 | należy uzupełnić fosforem w dawce 40-50 kg P₂O₅/ha (np. stosując Super fos dar w dawce 100-125 kg/ha) |
| Holist agro PK 15-30 | 250-350 | |
| Polifoska 5 | 200-300 | |
| Polifoska 6 | 200-300 | |
| Polifoska 8 | 150-200 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-60 kg K₂O/ha (np. stosując Holist agro K (Mg) 55 (+5) w dawce 70-110 kg/ha) |
| Polifoska Krzem | 250-300 | |
| Super fos dar 40 | 100-125 | należy uzupełnić potasem w dawce 80-100 kg K₂O/ha (np. stosując Holist agro K (Mg) 55 (+5) w dawce 140-180 kg/ha) |
* podane dawki są odpowiednie dla stanowisk o wysokiej kulturze rolnej, uregulowanym odczynie i przynajmniej średniej zasobności w fosfor i potas
Nawożenie azotem
Pierwsza wiosenna dawka azotu (N1) jest kluczowa w nawożeniu tej rośliny. Żyto krzewi się już jesienią, a wiosną szybko wchodzi w fazę strzelania w źdźbło. Z tego względu plantacje, które jesienią optymalnie się rozkrzewiły, wymagają niższych wczesnowiosennych dawek niż plantacje, które rozkrzewiły się słabiej (tu wymagana dawka azotu jest wyższa nawet o 30 kg N/ha).
Azot w życie, w zależności od wysokości spodziewanego plonu, stosuje się zazwyczaj w dwóch lub trzech terminach. Przy plonie do 50 dt/ha stosuje się zwykle dwie dawki azotu: połowę planowanej dawki w chwili ruszenia wegetacji (w terminie zgodnym z obowiązującym prawem), drugą część w fazie strzelania w źdźbło (BBCH 32-35). Plon 50 dt/ha, zakładając uprawę na glebie lekkiej po przedplonie zbożowym, wymaga zazwyczaj dawki całkowitej azotu wynoszącej 80-110 kg/ha.
Jeśli zakładany plon ziarna jest wyższy (60-70 dt/ha i więcej), azot warto zastosować w trzech terminach:
- w chwili ruszenia wegetacji – 30-70 kg N/ha (w zależności o stopnia rozkrzewienia roślin – im lepiej rozkrzewione, tym mniejsza dawka),
- na początku strzelania w źdźbło (BBCH 31-32) – 50-70 kg N/ha,
- w fazie liścia flagowego, przed początkiem fazy kłoszenia (BBCH 37-49) –20-40 kg N/ha.
W pierwszej wiosennej dawce warto wykorzystać szybko działające nawozy azotowe, np. Zaksan, Pulan Macro, Salmag, RSM, lub nawozy azotowe zawierające dodatkowo siarkę, jak Saletrosan 30, Saletromag 25. Taki wybór jest najlepszym rozwiązaniem zwłaszcza na plantacjach, które słabo rozkrzewiły się jesienią i wymagają szybkiej interwencji.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia żyta ozimego w terminie N1 (wczesnowiosenna dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 5 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| Pulan | 90-170 |
| Pulan Macro | 90-190 |
| Zaksan | 90-180 |
| Saletromag 25 | 120-240 |
| Saletrosan 30 | 100-200 |
| Saletrzak 27 standard plus | 110-220 |
| Salmag | 110-220 |
| Salmag z siarką | 110-220 |
| RSM 28 | 110-210 (86-164)* |
| RSM 30 | 100-200 (77-154)* |
| RSM 32 | 90-190 (68-144)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 120-230 (94-180)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 110-210 (83-159)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Druga dawka azotu w życie musi być odpowiednio zbilansowana, ponieważ zbyt wysoka zwiększa ryzyko wylegania roślin.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia żyta ozimego w terminie N2 (druga dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 5 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| Pulan | 90-170 |
| Pulan Macro | 90-190 |
| Zaksan | 90-180 |
| Saletromag 25 | 120-240 |
| Saletrosan 30 | 100-200 |
| Saletrzak 27 standard plus | 110-220 |
| Salmag | 110-220 |
| Salmag z siarką | 110-220 |
| RSM 28 | 110-210 (86-164)* |
| RSM 30 | 100-200 (77-154)* |
| RSM 32 | 90-190 (68-144)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 120-230 (94-180)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 110-210 (83-159)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Na plantacjach rokujących wysokim plonem, przy odpowiednim zaopatrzeniu roślin w wodę, warto stosować trzecią dawkę azotu. Do nawożenia można wykorzystać szybko działające nawozy, jak Pulan, Pulan Macro, Zaksan.
Nawożenie siarką
W wiosennym nawożeniu warto wykorzystywać nawozy azotowe z siarką. To połączenie pozwala na efektywne wykorzystanie azotu. Zastosowanie nawozów azotowo-siarkowych w terminie N1 pozwala na optymalne odżywienie roślin już we wczesnych fazach rozwojowych (ma to szczególne znaczenie zwłaszcza na plantacjach słabiej rozwiniętych). We wczesnowiosennym nawożeniu doskonale sprawdzają się: Saletromag 25, Saletrosan 30, Saletrosan 26 plus, a w gospodarstwach stosujących płynne nawozy azotowe RSMS.
Dawki przykładowych nawozów azotowo-siarkowych polecanych do nawożenia żyta ozimego, przy założonym plonie ziarna 5 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| RSMS 26 (+7,5) | 120-230 (94-180)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 110-210 (83-159)* |
| Saletrosan 26 plus | 150-200 |
| Saletrosan 30 | 100-200 |
| Saletromag 25 | 120-240 |
| Salmag z siarką | 110-220 |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Dokarmianie dolistne
Żyto ozime można dokarmiać dolistnie azotem. Doskonałym źródłem azotu jest wodny roztwór nawozu Pulrea, czyli mocznika. Nawóz można stosować łącznie z siarczanem magnezu.
Orientacyjne stężenie cieczy użytkowej zawierającej nawóz Pulrea lub Mocznik granulowany 46% do zastosowania w uprawie żyta ozimego
| Faza rozwojowa rośliny | Stężenie cieczy użytkowej (%) | Ilość cieczy użytkowej (l/ha) |
|---|---|---|
| Wiosna | ||
| Faza krzewienia (BBCH 25-29) | 10-15 | 200-300 |
| Faza strzelania w źdźbło (BBCH 31-39) | 8-10 | 200-300 |
Żyto, z uwagi na silny system korzeniowy, dobrze pobiera składniki pokarmowe z gleby, a objawy niedoborów mikroskładników na roślinach raczej nie są zauważane. Brak widocznych objawów niedoboru nie musi jednak oznaczać optymalnego odżywienia roślin. Z tego względu szczególnie na glebach mało zasobnych w mikroskładniki warto stosować preparaty zawierające miedź, a także mangan i cynk.
Wpływ nawożenia na jakość plonu
Prawidłowe nawożenie fosforem i potasem korzystnie wpływa na rozwój systemu korzeniowego, zwiększa odporność żyta na choroby, mróz, niedobory wody i wyleganie. Poprawia także wypełnienie ziarna i zwiększa równomierność dojrzewania. Zbyt wysokie nawożenie azotem, zwłaszcza w dawce N3, może powodować wzrost zawartości białka w ziarnie, co nie jest pożądane, ponieważ pogarsza parametry wypiekowe. Na właściwości przemiałowe i wypiekowe ziarna żyta, obok poziomu nawożenia azotem, wpływ mają również warunki pogodowe.
Wartość nawozowa resztek pożniwnych
Przyorując słomę żyta ozimego, pozostaje w glebie średnio na każdą 1 tonę słomy: 4,5 kg azotu (N), 2,5 kg fosforu (P₂O₅) i 13 kg potasu (K₂O).
Nawozy do tej uprawy
Nawozy, w których kartach znajdziesz zalecenia dla uprawy: żyto ozime.







Pszenica ozima
Rzepak ozimy
Jęczmień ozimy
Pszenżyto ozime
Pszenica jara
Jęczmień jary
Kukurydza
Burak cukrowy
Soja