


Podpowiadamy jak nawozić jęczmień ozimy
Nawożenie jęczmienia ozimego
Jęczmień ozimy to bardzo wartościowe zboże, jego ziarno to cenna pasza dla zwierząt.
Podstawowe informacje
Jęczmień ozimy to bardzo wartościowe zboże, jego ziarno to cenna pasza dla zwierząt. Zboże to wykazuje duży potencjał plonotwórczy, wyższy niż jęczmień jary. Najszybciej ze wszystkich zbóż wznawia wegetację wiosenną, a niski współczynnik transpiracji oraz dobre wykorzystanie zapasu wilgoci po zimie sprawia, że jest najmniej ze zbóż wrażliwy na wiosenne susze. Wczesne dojrzewanie i zbiór pozwala na lepszą organizację pracy w gospodarstwie, w tym prac żniwnych, a także odpowiednie przygotowanie gleby pod siew rośliny następczej. Niestety obok zalet roślina ta posiada również wady. Jęczmień charakteryzuje się największą spośród wszystkich zbóż wrażliwością na: zakwaszenie gleby, niedobór magnezu, niską kulturę gleby, a także mróz (najniższa zimotrwałość wśród zbóż).
Terminowy siew jęczmienia jest ważnym elementem uprawy i w dużej mierze uzależniony jest od warunków pogodowych panujących jesienią. Zbyt wczesny siew może spowodować nadmierne wyrośnięcie roślin, które są bardziej podatne na porażenie przez choroby grzybowe. Zbyt późny siew w warunkach niekorzystnego przebiegu pogody może skutkować wytworzenie przez rośliny niedostatecznie mocnego systemu korzeniowego oraz brakiem odpowiedniego zahartowania roślin, co może przyczynić się do gorszego przezimowania roślin.
Wymagania klimatyczno-glebowe
Jęczmień ozimy jest zbożem o krótszym okresie wegetacji od pozostałych zbóż ozimych. Wymaga wczesnego siewu i najlepiej udaje się w rejonach o długiej i ciepłej jesieni. Nie ma dużych wymagań wodnych i nie lubi nadmiaru opadów. Jest odporny na susze wiosenne, bo bardzo dobrze wykorzystuje zimowe zapasy wody, dzięki czemu na lżejszych glebach oraz w suche lata daje zadowalające plony. Nadmiar wody w okresie formowania i dojrzewania ziarna sprzyja rozwojowi chorób grzybowych.
Jęczmień ozimy ma dość duże wymagania cieplne. Dobrze rozkrzewiony i zahartowany jesienią (słoneczna jesień zwiększa mrozoodporność) wytrzymuje temperatury do -12°C bez okrywy śniegowej i do -25°C pod okrywą śnieżną. Uprawiany jest w rejonach o łagodniejszych zimach, czyli w zachodniej i południowej części kraju. Najczęściej wymarza na przedwiośniu, kiedy nawroty zimy powodują rozhartowanie roślin.
Jęczmień ozimy ma średnie wymagania glebowe – mniejsze od pszenicy, ale większe od żyta. Gleba pod zasiewy powinna być w dobrej kulturze rolnej, starannie przygotowana i odleżała.
Zboże to zaleca się uprawiać na glebach kompleksów pszennego bardzo dobrego i dobrego (klasa I do IIIb), żytniego bardzo dobrego (klasa IIIa i IIIb), pszennego górskiego i zbożowego górskiego oraz zbożowo-pastewnego mocnego. Na słabszych glebach, na przykład kompleksu żytniego dobrego (klasa IVa i IVb), powodzenie uprawy wymaga wysokiej kultury gleby i starannej agrotechniki.
Jęczmień należy do gatunków najbardziej wrażliwych na kwaśny odczyn gleby (optymalne pH w 1M KCl to 6,0-6,8). Uprawa na glebach o pH poniżej 6,0 staje się bardzo problematyczna, a na glebach o pH poniżej 5,0 jęczmienia ozimego nie warto uprawiać.
Wymagania pokarmowe
Jęczmień ozimy z plonem 1 t ziarna i odpowiednią ilością słomy przeciętnie pobiera: 23-26 kg azotu (N), 11 kg fosforu (P₂O₅), 22 kg potasu (K₂O), 7 kg wapnia (CaO), 4,5 kg magnezu (MgO), 9 kg siarki (SO₃) oraz 5 g boru (B), 9 g miedzi (Cu), 260 g żelaza (Fe), 70 g manganu (Mn), 0,7 g molibdenu (Mo) i 60 g cynku (Zn). Wykazuje dużą wrażliwość na niedobór miedzi i średnią na niedobór manganu. Niedobór manganu występuje najczęściej w glebie świeżo wapnowanej oraz przy pH gleby powyżej 6,5.
Nawożenie przedsiewne
Jęczmień ozimy wykazuje bardzo dużą wrażliwość na niedobór fosforu i średnią wrażliwość na niedobór potasu w glebie. Optymalne zaopatrzenie w te składniki żywieniowe pozwala lepiej przygotować się roślinom do spoczynku zimowego, zwiększa odporność na choroby i mróz. Z tego względu pełne nawożenie fosforem i potasem najlepiej zastosować przedsiewnie jesienią (nawozy należy wymieszać z glebą), ponieważ pierwiastki te są niezbędne do wytworzenia w okresie jesiennym silnego i dobrze rozbudowanego systemu korzeniowego.
Nawożenie fosforem i potasem, obok zabezpieczenia wymagań pokarmowych roślin, ma na celu także regulację zasobności gleby. Na glebach bardzo zasobnych w fosfor i potas można (w roku uprawy), zastosować oszczędną technologię, stosują niższą o 30% dawkę nawozów w stosunku do potrzeb. Jeśli gleby wykazują niską zasobność w przyswajalne formy fosforu i potasu, warto zwiększyć dawkę przedsiewną o 20-30% w stosunku do potrzeb roślin. Niedobory magnezu warto uzupełniać wcześniej, pod przedplon, np. na glebach o nieuregulowanym odczynie łącznie z wapnowaniem.
Dawki przykładowych nawozów polecanych do przedsiewnego nawożenia jęczmienia ozimego, przy założonym plonie ziarna 7 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu* (kg/ha) | Dodatkowe zalecenia |
|---|---|---|
| Amofoska 4-12-12 | 300-400 | należy uzupełnić potasem w dawce 80-100 kg K₂O/ha |
| Amofoska 4-12-20 | 400-500 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-60 kg K₂O/ha |
| Amofoska 5-10-25 z borem | 400-500 | należy uzupełnić potasem w dawce 30-50 kg K₂O/ha |
| Fosfarm 4-10-15 | 400-500 | należy uzupełnić potasem w dawce 60-80 kg K₂O/ha |
| Holist agro NK 10-31 | 200-250 | należy uzupełnić fosforem w dawce 70-80 kg P₂O₅/ha (np. stosując Super fos dar w dawce 170-200 kg/ha) i potasem w dawce 60-80 kg K₂O/ha |
| Holist agro PK 15-30 | 350-450 | |
| Polidap | 150-200 | należy uzupełnić potasem w dawce 140-160 kg K₂O/ha |
| Polifoska 5 | 400-450 | |
| Polifoska 6 | 350-450 | |
| Polifoska 8 | 300-350 | należy uzupełnić potasem w dawce 60-80 kg K₂O/ha |
| Polifoska Krzem | 350-450 | |
| Super fos dar 40 | 200-220 | należy uzupełnić potasem w dawce 140-160 kg K₂O/ha |
* podane dawki są odpowiednie dla upraw o wysokiej kulturze rolnej, uregulowanym odczynie i przynajmniej średniej zasobności w fosfor i potas
Wysokość dawek fosforu i potasu zależy od zawartości przyswajalnych w glebie form tych składników oraz wysokości plonu. Do przedsiewnego nawożenia roślin warto wykorzystywać wieloskładnikowe nawozy mineralne z niewielkim udziałem azotu, np. Polifoskę 5 Polifoskę 6, Polifoskę Krzem, Amofoskę 5-10-25 z borem, Amofoskę 4-12-20, Fosfarm 4-10-15.
Do przedsiewnego nawożenia roślin można wykorzystywać również nawozy oparte głównie na jednym składniku, jak Super Fos Dar 40, Polidap, sól potasowa, a także produkty zawierające fosfor i potas, jak Holist agro PK 15-30, czy też zawierający azot i fosfor Polidap.
Jeżeli ze względów organizacyjnych nie zastosowano przedsiewnie całej dawki nawozów wieloskładnikowych, dopuszczalne jest stosowanie nawozu jak najwcześniej wiosną, czyli gdy jest możliwość wjechania na pole i zezwala na to obowiązujące prawo. Taki podział dawki dotyczy gleb o co najmniej średniej zasobności. Na glebach o niskiej zasobności, cała dawka fosforu i potasu winna być stosowana przedsiewnie.
Nawożenie azotem
Jesienne stosowanie azotu w jęczmieniu jest wymagane, jeśli roślina ta uprawiana jest po zbożach – w takiej sytuacji warto zastosować ok. 20 kg N/ha, najlepiej w nawozie wieloskładnikowym typu Polifoska lub Amofoska. Uprawa po dobrych przedplonach oraz na glebach żyznych nie wymaga przedsiewnego stosowania tego składnika. Wówczas do nawożenia stosuje się Holist agro PK 15-30 lub Super fos dar 40 i sól potasową.
Nawożenie azotem jęczmienia ozimego wykonuje się głownie wiosną. Powinno być ono dostosowane do wysokości spodziewanego plonu. Jęczmień ozimy, jak każde zboże, najwięcej azotu (ponad 70%) pobiera od fazy krzewienia do fazy rozpoczęcia kłoszenia. Dawki nawozu powinny być zatem tak dobrane, aby zapewnić ciągłość żywienia roślin. W praktyce technologia nawożenia azotem jęczmienia ozimego uprawianego na paszę z reguły obejmuje stosowanie dwóch bądź trzech dawek tego pierwiastka. Terminy stosowania nawozów azotowych i wysokość ich dawek uzależniona jest od kondycji plantacji i przeznaczenia plonu.
Pierwsza, wczesnowiosenna dawka azotu (N1), podawana z chwilą ruszania wiosennej wegetacji, podawana jest najczęściej na słabych plantacjach, wymagających szybkiej interwencji. Stosuje się wówczas szybkodziałające nawozy, np. Zaksan, Pulan Macro, Salmag w wysokiej dawce, nawet 70-80 kg N/ha. Jeśli plantacja jęczmienia ozimego jest gęsta, dobrze rozkrzewiona, ma ciemnozielony kolor, wówczas strategia nawożenia azotem jest odmienna. W takim przypadku pierwszą dawkę azotu (N1) celowo się opóźnia lub stosuje się niższe dawki azotu.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia jęczmienia ozimego w terminie N1 (wczesnowiosenna dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 7 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Pulan | 90-120 | 150-170 | 200-230 |
| Pulan Macro | 90-130 | 160-190 | 220-250 |
| Zaksan | 90-120 | 150-180 | 210-240 |
| Saletromag 25 | 120-160 | 200-240 | 280-320 |
| Saletrosan 30 | 100-130 | 170-200 | 230-270 |
| Saletrzak 27 standard plus | 110-150 | 190-220 | 260-300 |
| Salmag | 110-150 | 190-220 | 260-300 |
| Salmag z siarką | 110-150 | 190-220 | 260-300 |
| RSM 28 | 110-140 (86-109)* | 180-210 (141-164)* | 250-290 (195-227)* |
| RSM 30 | 100-130 (77-100)* | 170-200 (131-154)* | 230-270 (177-208)* |
| RSM 32 | 90-130 (68-98)* | 160-190 (121-144)* | 220-250 (167-189)* |
| RSM Optima | 90-130 (68-98)* | 160-190 (121-144)* | 220-250 (167-189)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 120-150 (94-117)* | 190-230 (148-180)* | 270-310 (211-242)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 110-140 (83-106)* | 180-210 (136-159)* | 250-290 (189-220)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Termin stosowania drugiej dawki azotu (N2) przypada zazwyczaj od fazy drugiego kolanka do liścia flagowego (BBCH 32-37), zależnie od terminu i wysokości zastosowanej pierwszej dawki, a także warunków pogodowych.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia jęczmieniu ozimym w terminie N2 (druga dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 7 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Pulan | 90-120 | 120-150 | 150-170 |
| Pulan Macro | 90-130 | 130-160 | 160-190 |
| Zaksan | 90-120 | 120-150 | 150-180 |
| Saletromag 25 | 120-160 | 160-200 | 200-240 |
| Saletrosan 30 | 100-130 | 130-170 | 170-200 |
| Saletrzak 27 standard plus | 110-150 | 150-190 | 190-220 |
| Salmag | 110-150 | 150-190 | 190-220 |
| Salmag z siarką | 110-150 | 150-190 | 190-220 |
| RSM 28 | 110-140 (86-109)* | 140-180 (109-141)* | 180-210 (141-164)* |
| RSM 30 | 100-130 (77-100)* | 130-170 (100-131)* | 170-200 (131-154)* |
| RSM 32 | 90-130 (68-98)* | 130-160 (98-121)* | 160-190 (121-144)* |
| RSM Optima | 90-130 (68-98)* | 130-160 (98-121)* | 160-190 (121-144)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 120-150 (94-117)* | 150-190 (117-148)* | 190-230 (148-180)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 110-140 (83-106)* | 140-180 (106-136)* | 180-210 (136-159)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Na plantacjach rokujących wysokim plonem i dobrze zaopatrzonych w wodę można stosować azot w terminie N3, najczęściej do momentu pojawiania się pierwszych ości (BBCH 49-51).
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia jęczmieniu ozimym w terminie N3 (trzecia dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 7 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Pulan | − | − | 60-90 |
| Pulan Macro | − | − | 60-90 |
| Zaksan | − | − | 60-90 |
| RSM 28 | − | − | 70-110 (55-86)* |
| RSM 30 | − | − | 70-100 (54-77)* |
| RSM 32 | − | − | 60-90 (45-68)* |
| RSM Optima | − | − | 60-90 (45-68)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Jeśli jęczmień ozimy przeznaczony jest na cele browarne, należy ograniczyć nawożenie azotem (łączna dawka azotu nie przekracza z reguły 80 kg N/ha), a także przesunąć terminy nawożenia na wcześniejsze fazy rozwojowe (ograniczyć stosowanie późnych dawek).
Nawożenie siarką
Efektywne wykorzystanie azotu przez rośliny jest możliwe tylko wówczas, gdy zabezpieczone zostaną już na początku wegetacji wiosennej w łatwo dostępną siarkę. Rośliny bezpośrednio przez korzeń pobierają formę siarczanową siarki. Z tego względu we wczesnowiosennym nawożeniu doskonale sprawdza się Polifoska 21, Saletromag 25, Saletrosan 26 plus czy Saletrosan 30. Nawozy zaleca się stosować w terminie N1.
Dawki przykładowych nawozów azotowo-siarkowych polecanych do nawożenia jęczmienia ozimego, przy założonym plonie ziarna 7 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| Polifoska 21 | 150-200 |
| RSMS 26 (+7,5) | 270-310 (211-242)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 250-290 (189-220)* |
| Saletrosan 26 plus | 150-200 |
| Saletrosan 30 | 230-270 |
| Saletromag 25 | 280-320 |
| Salmag z siarką | 260-300 |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Dokarmianie dolistne
Dolistne dokarmianie jęczmienia azotem jest zabiegiem o wysokiej efektywności. Doskonałym źródłem azotu jest wodny roztwór mocznika. Nawóz można stosować łącznie z siarczanem magnezu.
Orientacyjne stężenie cieczy użytkowej zawierającej nawóz Pulrea lub Mocznik granulowany 46% do zastosowania w uprawie zbóż
| Faza rozwojowa rośliny | Stężenie cieczy użytkowej (%) | Ilość cieczy użytkowej (l/ha) |
|---|---|---|
| Wiosna | ||
| Faza krzewienia (BBCH 25-29) | 10-15 | 200-300 |
| Faza strzelania w źdźbło (BBCH 31-39) | 8-10 | 200-300 |
* tylko na słabych stanowiskach
Stosowanie mikroskładników jest uzależnione od zasobności gleby. W warunkach niskiej zasobności, niskiej temperatury i nadmiernej wilgotności gleby, a także gdy występują uszkodzenia roślin, w uprawie jęczmienia warto stosować nawozy mikroskładnikowe. Podobnie wysoką efektywność nawożenia mikroskładnikami uzyskuje się przy niskiej zasobności gleby i wyższym jej pH.
Wpływ nawożenia na jakość plonu
Prawidłowe nawożenie fosforem i potasem zwiększa odporność jęczmienia ozimego na choroby, mróz, niedobory wody. Poprawia wypełnienie ziarna i zwiększa równomierność dojrzewania. W uprawie jęczmienia ozimego, dawka azotu dostępnego dla roślin nie powinna przekraczać 130-140 kg N/ha, wyższe dawki nie są pożądane, ponieważ sprzyjają rozwojowi chorób i szkodników, a także zwiększają ryzyko wylegania plantacji. W uprawie jęczmienia na cele browarne, dawka azotu powinna być dużo niższa. Takie działanie pozwala na uzyskanie niskiego poziomu białka (poniżej 11-11,5%), które jest wymagane przy produkcji słodu.
Wartość nawozowa resztek pożniwnych
Przyorując słomę jęczmienia ozimego, pozostaje w glebie średnio na każdą 1 tonę słomy: 5 kg azotu (N), 2,5 kg fosforu (P₂O₅) i 17 kg potasu (K₂O). Chcąc przyspieszyć rozkład słomy w glebie, należy stosować azot w dawce nie wyższej niż 30 kg N/ha (wyższe dawki są niezgodne z „Programem azotanowym”).
Nawozy do tej uprawy
Nawozy, w których kartach znajdziesz zalecenia dla uprawy: jęczmień ozimy.







Pszenica ozima
Rzepak ozimy
Żyto ozime
Pszenżyto ozime
Pszenica jara
Jęczmień jary
Kukurydza
Burak cukrowy
Soja