Przejdź do treści
nawozy.eu

Podpowiadamy jak nawozić buraka cukrowego

Nawożenie buraka cukrowego

Burak cukrowy jest cenną rośliną w płodozmianie. Właściwa technologia uprawy, bazująca na wiedzy, doświadczeniu i wykorzystująca nowoczesny sprzęt, zapewnia uzyskanie wysokich plonów roślin.

Podstawowe informacje

Burak cukrowy jest cenną rośliną w płodozmianie. Właściwa technologia uprawy, bazująca na wiedzy, doświadczeniu i wykorzystująca nowoczesny sprzęt, zapewnia uzyskanie wysokich plonów roślin. Bardzo ważne w uprawie buraka jest stanowisko w płodozmianie oraz dobór pól, na których możliwy jest wczesny wysiew nasion. Zbyt częsta uprawa na tym samym polu powoduje, że rośliny coraz gorzej plonują, ponieważ następuje „wyburaczenie” gleby spowodowane głównie szybkim rozwojem populacji mątwika burakowego.

Rośliną żywicielską dla mątwika jest także rzepak, z tego względu w płodozmianie, w którym uprawia się buraka cukrowego, nie powinno uprawiać się rzepaku. Stosowane w Polsce systemy uprawy buraka cukrowego mają na celu ograniczanie strat wody z gleby (każdy dodatkowy przejazd doprawiający glebę powoduje straty wody) i ugniatania gleby (które sprzyja nierównym wschodom roślin). Z tego względu coraz częściej buraki cukrowe uprawia się w technologii konserwującej, która bazuje na uproszczonej uprawie roli oraz użyciu mulczu (ochrona powierzchni gleby warstwą rośliny poplonowej, np. facelii, gorczycy, rzodkwi oleistej, albo resztek pożniwnych). W produkcji buraka cukrowego znajduje także zastosowanie uprawa pasowa.

Wymagania klimatyczno-glebowe

Wegetacja buraków trwa ok. 180 dni, a skrócenie tego czasu ogranicza plon korzeni i cukru. Z tego względu nasiona powinno się wysiewać możliwie wcześnie, gdy temperatura gleby na głębokości 8-10 cm wynosi 5-6°C, a wierzchnia warstwa gleby jest dostatecznie przeschnięta. Warunkiem dobrych, wyrównanych wschodów jest staranny wysiew nasion na głębokość 2-3 cm (najczęściej buraki wysiewa się co 18 cm w rzędzie, przy rozstawie rzędów 45 cm). Nasiona powinny być dociśnięte do wilgotnej gleby. Równomierne wschody roślin następują przy temperaturze gleby 6 8°C. Optymalna obsada, gwarantująca sukces uprawy, to powyżej 90 tys. roślin na 1 ha.

Burak cukrowy wytrzymuje przymrozki do -3°C. Plantacja od początku wschodów powinna być wolna od chwastów. Słoneczna pogoda w sierpniu i wrześniu sprzyja nagromadzaniu cukru i przyspiesza osiągnięcie dojrzałości technologicznej korzeni. Występujące w tym okresie opady opóźniają zbiór. Krótki okres wegetacji i bardzo duża dynamika przyrostu biomasy powodują, że burak cukrowy ma duże wymagania wodne, wynoszące od 600 do 700 mm. Najczęściej w pierwszym etapie wzrostu roślin (do końca czerwca) ilość opadów jest wystarczająca. Problem niedoboru wody w glebie ujawnia się z reguły dopiero w miesiącach letnich. Duże znaczenie podczas suszy ma stan fitosanitarny pola, który uzależniony jest od płodozmianu. Uprawa buraka cukrowego na tym samym polu częściej niż raz na 4 lata powoduje wzrost liczebności populacji mątwika burakowego, który odpowiedzialny jest za ograniczanie zdolności do pobierania wody przez korzenie roślin. W rezultacie podczas upałów rośliny więdną. Populację tego nicienia można ograniczyć poprzez: minimum czteroletnią przerwę w uprawie buraka cukrowego na tym samym polu, uprawę mątwikobójczych odmian gorczycy białej czy rzodkwi oleistej, uprawę odmian buraka tolerancyjnych na mątwika, a także zwalczanie chwastów (w tym samosiewów rzepaku), które mogą być żywicielem mątwika.

Gleby przeznaczone pod uprawę buraków cukrowych powinny być strukturalne, zasobne w próchnicę, mieć uregulowane stosunki powietrzno-wodne, a także charakteryzować się przynajmniej średnią zasobnością w przyswajalne formy fosforu, potasu i magnezu. Dobrym przedplonem dla buraka cukrowego są: pszenica, jęczmień, rośliny bobowate i warzywa. Stanowisko po tych uprawach jest zasobne w składniki pokarmowe i wolne od chwastów. Nie zaleca się uprawy buraków cukrowych po kukurydzy. Stanowisko po uprawie kukurydzy jest wyczerpane z wody i składników pokarmowych. Sprzyja to rozwojowi chorób odglebowych, w tym ryzoktoniozy buraka, które porażają i osłabiają rośliny już od wczesnych faz rozwojowych. Buraków nie powinno się uprawiać po roślinach kapustowatych, w tym rzepaku, a także po koniczynie, lucernie, trawach.

Wymagania pokarmowe

Burak cukrowy ma duże wymagania pokarmowe. Z plonem 10 t korzeni i odpowiednią masą liści przeciętnie pobiera: 45-60 kg azotu (N), 18 kg fosforu (P₂O₅), 60-75 kg potasu (K₂O), 20-30 kg wapnia (CaO), 15-20 kg magnezu (MgO), 10-15 kg sodu (Na₂O), 12,5 kg siarki (SO₃) oraz 80-200 g boru (B), 25-50 g miedzi (Cu), 300-400 g manganu (Mn), 2-7 g molibdenu (Mo) i 150-250 g cynku (Zn). Największą wrażliwość wykazuje na niedobór potasu. Spośród mikroskładników najwięcej potrzebuje boru. Burak cukrowy jest bardzo wrażliwy na zakwaszenie gleby (optymalny zakres pH to 6,2-7). Zakwaszenie gleby prowadzi do uwalniania toksycznych form glinu i manganu, zmniejszenia zawartości wapnia i magnezu, uwstecznienia fosforu, a także spowolnienia procesów mineralizacji glebowej materii organicznej. Wapnowanie powinno być przeprowadzone przynajmniej rok przed siewem buraków.

Nawożenie naturalne

W uprawie buraka cukrowego można wykorzystać wszystkie nawozy naturalne i organiczne wytwarzane w gospodarstwie, tj. obornik, gnojówkę, gnojowicę, komposty, nawozy zielone. Zawierają one znaczne ilości makro- i mikroskładników, poprawiają żyzność gleby, wzbogacając ją w materię organiczną i zwiększając jej aktywność biologiczną.

Dobrym nawozem naturalnym jest obornik. Właściwie przechowywany stanowi doskonałe źródło składników pokarmowych. Obornik bydlęcy zawiera około 0,5% azotu, 0,3% fosforu, 0,7% potasu, 0,4% wapnia, 0,2% magnezu, a także mikroskładniki. Z dawką obornika bydlęcego wynoszącą 30 t/ha dostarczamy: 150 kg N (5 x 30), 90 kg P₂O₅ (3 x 30), 210 kg K₂O (7 x 30). Trzeba pamiętać, że tylko część składników pokarmowych będzie wykorzystana przez rośliny w roku stosowania nawozu. W pierwszym roku po zastosowaniu tylko 35% azotu z obornika będzie dostępne dla roślin – przy założonej dawce 30 t/ha będzie to około 50 kg N (150 x 0,35). W kolejnych latach wykorzystanie azotu z obornika jest dużo niższe i wynosi w drugim roku 15%, a w trzecim roku do 10%. Dostępność fosforu zastosowanego w oborniku wynosi w pierwszym roku około 40%, a więc dla dawki obornika 30 t/ha jest to 36 kg P₂O₅ (90 x 0,4) w drugim 30%. Wykorzystanie potasu z obornika to 80% w pierwszym roku po zastosowaniu, czyli dla dawki obornika 30 t/ha jest to około 170 kg K₂O (210 x 0,8), a 20% w drugim roku. Nawóz należy stosować jesienią, równomiernie rozrzucając go na powierzchni pola i mieszając z glebą na głębokości 15-20 cm.

Gnojówka jest nawozem azotowo-potasowym, starannie przechowywana zawiera około 0,3% azotu i 0,7-1,0% potasu. Gnojowica bez wody lub z niewielkim jej udziałem, tzw. gnojowica gęsta, zawiera 8-10% suchej masy. Dawka 10 m³/ha dostarcza roślinom średnio 30-40 kg N, 20-30 kg P₂O₅, 30-40 kg K₂O oraz wapń, magnez i mikroskładniki.

Dawki składników zastosowane z nawozami naturalnymi należy uwzględnić w planie nawożenia. Brakującą ilość składników pokarmowych najlepiej uzupełnić nawozami mineralnymi.

W płodozmianie, w którym uprawia się buraki cukrowe, sprawdza się siew międzyplonów. Międzyplony wzbogacają glebę w próchnicę oraz chronią ją przed erozją i stratami składników pokarmowych. Poprawiają strukturę gleby, działają jak „naturalny głębosz”. W międzyplonie można wysiewać np. gorczycę białą (15-20 kg nasion na ha), rzodkiew oleistą (20-25 kg/ha), facelię błękitną (10-12 kg/ha), a także specjalnie przygotowane mieszanki międzyplonowe. Najlepiej, gdy międzyplony są wysiane w drugiej połowie sierpnia (maksymalnie do połowy września) i pozostają na polu w postaci mulczu aż do wiosny.

Nawożenie przedsiewne

Nawozy fosforowo-potasowe najlepiej stosować jesienią. Stosowanie wszystkich nawozów wiosną (łącznie z azotem) powoduje powierzchniowe zasolenie gleby, co prowadzi do nierównomiernych i słabszych wschodów. Na glebach lżejszych nawożenie potasem można częściowo wykonać wiosną. Najczęściej na takich stanowiskach zaleca się stosowanie 1/2-3/4 zaplanowanej dawki potasu jesienią, a pozostałej części wiosną, najlepiej na około 2-3 tygodnie przed planowanym siewem.

Fosfor odpowiada za procesy energetyczne w roślinach. Nawożenie fosforem zwiększa zawartość cukru i suchej masy w korzeniach buraków, stymuluje także początkowy wzrost korzeni. Potas reguluje gospodarkę azotową i wodną w roślinie. Stymuluje pobieranie azotu w formie azotanowej (saletrzanej), która odpowiedzialna jest za tempo wzrostu liści. Szybkie zakrycie międzyrzędzi ogranicza straty wody z gleby i ogranicza rozwój chwastów. Warunkiem optymalnego pobrania potasu przez rośliny jest przynajmniej średnia zasobność gleby w przyswajalne formy tego składnika (na glebie średniej krytyczna zawartość potasu to 20 mg K₂O/100 g gleby). Niska zawartość potasu w glebie, nawet przy zastosowaniu pełnego nawożenia tym składnikiem, nie jest w stanie ograniczyć negatywnych skutków suszy, dochodzi wówczas do zahamowania tempa wzrostu korzenia na długość, ponieważ brakuje potasu w głębszych warstwach gleby.

Do nawożenia przedsiewnego buraków cukrowych mogą być wykorzystywane nawozy dwuskładnikowe: fosforowo-potasowe i potasowe. Holist agro PK 15-30, Holist agro K (Mg) 55 (+5) i Super fos dar 40 najlepiej stosować jesienią. Polidap, z uwagi na obecność azotu, warto wykorzystywać wiosną.

Dawki przykładowych nawozów polecanych do przedsiewnego nawożenia buraków cukrowych, uprawianych bez obornika, przy założonym plonie korzeni 600 dt/ha

NawózDawka nawozu* (kg/ha)Dodatkowe zalecenia
Amofoska 4-12-20450-550należy uzupełnić potasem w dawce 70-130 kg K₂O/ha
Amofoska 5-10-25 z borem450-550należy uzupełnić potasem w dawce 70-100 kg K₂O/ha
Holist agro K (Mg) 55 (+5)350-450stosować w dawkach dzielonych jesienią i wiosną, należy uzupełnić fosforem w dawce 70-80 kg P₂O₅/ha (np. stosując Polidap w dawce 150-180 kg/ha lub Super fos dar w dawce 170-200 kg/ha)
Holist agro PK 15-30450-500stosować w dawkach dzielonych jesienią i wiosną, należy uzupełnić potasem w dawce 50-70 kg K₂O/ha
Polidap150-180należy uzupełnić potasem w dawce 180-240 kg K₂O/ha
Polifoska 5450-500należy uzupełnić potasem w dawce 50-70 kg K₂O/ha
Polifoska 6350-400należy uzupełnić potasem w dawce 80-100 kg K₂O/ha
Polifoska 8280-350należy uzupełnić potasem w dawce 100-140 kg K₂O/ha
Polifoska Krzem450-550
Super fos dar 40170-200stosować jesienią lub wczesną wiosną, należy uzupełnić potasem w dawce 180-240 kg K₂O/ha

* podane dawki są odpowiednie dla upraw o wysokiej kulturze rolnej, uregulowanym odczynie i przynajmniej średniej zasobności w fosfor i potas

Nawożenie azotem

Wyznaczenie optymalnej dawki azotu w uprawie buraka cukrowego jest zagadnieniem złożonym. Jej wysokość jest uzależniona od wielu czynników, m.in. od dostępności składnika z innych źródeł (np. obornika lub innych nawozów naturalnych, organicznych), właściwości gleby, wysokości plonu. W uprawie buraka cukrowego niezwykle ważne jest, aby rośliny jak najszybciej zakryły międzyrzędzia. Szybkość wzrostu liści warunkowana jest między innymi dynamiką pobierania azotu, a ta zależy od formy azotu (dostarczonej w nawożeniu przedsiewnym) i dostępności wody w glebie. Im mniej wody, tym azot transportowany jest wolniej, wolniej jest również pobierany, co spowalnia wzrost liści. Odpowiednio rozbudowany system korzeniowy (za co odpowiedzialne jest odpowiednie odżywienie roślin fosforem, potasem i magnezem) pozwala na pobranie wody i składników pokarmowych z głębszych warstw gleby.

Planując nawożenie azotem warto pamiętać, że dawkę poniżej 80-100 kg N/ha najlepiej zastosować w całości przed siewem. W przypadku stosowania wyższej dawki całkowitej, należy podzielić ją na dwie części: pierwszą część, stanowiącą 50-60% dawki całkowitej, należy wysiać przed siewem nasion, pozostałą część w fazie 2-4 par liści właściwych. Jeśli pod buraki cukrowe zastosowano obornik, np. w ilości 30 t/ha, to dawkę azotu należy ograniczyć do 60-90 kg N/ha. Do nawożenia przedsiewnego odpowiednie są nawozy azotowo-siarkowe, jak: Saletromag 25, Saletrosan 30, RSM S BioShot 26 (+7,5), RSMS 28 (+12,5). Bardzo dobrym rozwiązaniem są także nawozy saletrzano-amonowe, zawierające dużą pulę azotu azotanowego odpowiedzialnego za szybki wzrost roślin, jak: megAN 33,5, Pulan Macro, Zaksan, Salmag z borem, Saletrzak 27 standard z borem, Salmag czy RSM.

Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia buraków cukrowych, uprawianych bez obornika, przy założonym plonie korzeni 600 dt/ha

NawózDawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem
potrzeby bardzo małe i małepotrzeby średnie*potrzeby duże i bardzo duże*
Megan 33,5240-300330-390420-480
Pulan230-290320-380410-470
Pulan Macro250-310340-410440-500
Zaksan240-300330-390420-480
Saletrzak 27 standard z borem300-370410-480520-590
Salmag300-370410-480520-590
Salmag z borem300-370410-480520-590
RSM 28290-360 (227-281)**390-460 (305-359)**500-570 (391-445)**
RSM 30270-330 (208-254)**370-430 (285-331)**470-530 (362-408)**
RSM 32250-310 (189-235)**340-410 (258-311)**440-500 (333-379)**
RSMS 28 (+12,5)290-360 (220-273)**390-460 (295-348)**500-570 (379-432)**
Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie kolumny.

* stosować w dawkach dzielonych dostosowanych do potrzeb pokarmowych roślin
** wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha

W uprawie buraka ważna jest nie tylko sama wielkość plonu, ale również zawartość w nim cukru, od którego uzależniona jest ostateczna cena płodów. Niewłaściwe stosowanie azotu w uprawie buraków cukrowych oznacza niższą polaryzację i wyższą zawartość związków melasotwórczych. Korzenie osiągają także później dojrzałość technologiczną.

Nawożenie siarką

Burak cukrowy do prawidłowego wzrostu i rozwoju potrzebuje około 75 kg SO₃/ha (czyli 30 kg S/ha). Siarka łagodzi negatywny wpływ nawożenia azotem na cechy jakościowe plonu. Siarkę najlepiej wprowadzić, stosując przedsiewnie nawozy azotowo-siarkowe, tj. Saletromag 25, Saletrosan 30, a także nawozy płynne RSMS 26 (+7,5), RSMS 28 (+12,5).

Dawki przykładowych nawozów azotowo-siarkowych polecanych do nawożenia buraka cukrowego

NawózDawka nawozu (kg/ha)
RSMS 28 (+12,5)390-460 (295-348)*
Saletromag 25350-400
Saletrosan 26 plus200-300
Saletrosan 30300-350

* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha

Dokarmianie dolistne

Burak cukrowy jest wrażliwy na niedobór boru. Niedostateczne zaopatrzenie w bor prowadzi do zgorzeli liści sercowych, spowalnia wzrost korzeni i liści. W uprawie buraków zaleca się stosowanie boru profilaktycznie, ponieważ jest to pierwiastek deficytowy w polskich glebach, a uszkodzenia wywołane niedoborem tego składnika są nieodwracalne. Bogatym źródłem boru jest obornik. Pierwiastek ten można również wprowadzać stosując nawozy mineralne zawierające bor, jak Salmag z borem czy Saletrzak 27 standard z borem.

Na glebach o odczynie zasadowym, na których nie stosuje się systematycznego nawożenia obornikiem, konieczne jest stosowanie manganu.

Wpływ nawożenia na jakość plonu

Zbilansowane nawożenie buraków cukrowych, uwzględniające przede wszystkim potas, ale także magnez i sód, wspomaga efektywność nawożenia azotem, który ma wpływ na wysokość i jakość uzyskiwanych plonów.

Wartość nawozowa resztek pożniwnych

Przyorując liście buraczane pozostawia się w glebie średnio na każde 10 ton korzeni: 30 kg azotu (N), 8 kg fosforu (P₂O₅) i 50 kg potasu (K₂O). Uprawiając buraki cukrowe i przyorując plon uboczny, jakim są liście, umożliwiamy powrót składników pokarmowych do gleby.

Nawozy do tej uprawy

Nawozy, w których kartach znajdziesz zalecenia dla uprawy: burak cukrowy.

Cały katalog

Inne uprawy