


Podpowiadamy jak nawozić pszenżyto ozime
Nawożenie pszenżyta ozimego
Pszenżyto jest mieszańcem pszenicy i żyta. Dzięki temu, że łączy w sobie cechy pszenicy (wysoka wartość pokarmowa) i żyta (tolerancja na niską jakość gleby), świetnie sprawdza się w warunkach…
Podstawowe informacje
Pszenżyto jest mieszańcem pszenicy i żyta. Dzięki temu, że łączy w sobie cechy pszenicy (wysoka wartość pokarmowa) i żyta (tolerancja na niską jakość gleby), świetnie sprawdza się w warunkach glebowo-klimatycznych Polski. Pszenżyto ma mniejsze niż pszenica wymagania glebowe, natomiast większą odporność na zakwaszenie gleby i suszę.
Pszenżyto jest zbożem paszowym, wykorzystywanym głównie w żywieniu drobiu, prosiąt i tuczników. Produkty uboczne przerobu ziarna pszenżyta są wykorzystywane w żywieniu przeżuwaczy. Ziarno pszenżyta cechuje się wysoką zawartością białka o korzystnym składzie aminokwasowym i wysokim współczynniku strawności.
Sposób uprawy pszenżyta ozimego jest podobny do uprawy innych zbóż ozimych. To, co wyróżnia pszenżyto, to duże wymagania przedplonowe. Z uwagi na znaczną podatność na choroby podstawy źdźbła i systemu korzeniowego, pszenżyto powinno być siane po przedplonach niezbożowych (z wyjątkiem owsa). Najlepszymi przedplonami dla pszenżyta są: rzepak ozimy, rośliny bobowate i ziemniak (o ile jego zbiór pozwala na terminowy siew pszenżyta ozimego). Najgorsze przedplony to: pszenica ozima i jara oraz jęczmień jary. Plony pszenżyta uprawianego w monokulturach zbożowych mogą być niższe nawet o 20% i więcej, w stosunku do uprawy po dobrych przedplonach. W praktyce, z powodu braku dobrych przedplonów, pszenżyto wysiewane jest często po zbożach (np. w drugim roku po dobrym przedplonie). W takiej sytuacji należy zadbać o prawidłową ochronę podstawy źdźbła i korzeni, stosując m.in. zaprawy nasienne.
Siew pszenżyta ozimego w terminie optymalnym dla danego regionu kraju gwarantuje dobre rozkrzewienie się roślin jesienią i „zaprogramowanie” plonu. Pszenżyto jest mniej wrażliwe od żyta na osiadanie świeżo zaoranej gleby. Orka może być wykonana 7-14 dni przed siewem, jednak by zagwarantować równomierny siew, a później równomierne wschody i rozwój, zaleca się stosować agregat uprawowy z wałem strunowym.
Ustalając normę wysiewu pszenżyta ozimego należy pamiętać, że zależy ona od terminu siewu, zdolności produkcyjnych danego pola, sposobu prowadzenia łanu, a także cech genetycznych odmiany (jej zdolności do krzewienia). Ilość wysiewu powinna być uzależniona od pożądanej końcowej obsady kłosów, która dla pszenżyta ozimego uprawianego w dobrych warunkach glebowych wynosi 500-650 kłosów/m². Zalecana liczba kiełkujących ziaren we wczesnym terminie siewu wynosi 270-300 szt./m², natomiast w opóźnionym terminie siewu jest to 350-400 szt./m². W przypadku uprawy na stanowiskach słabszych wartości są następujące: 250-270 szt./m² przy wczesnym terminie siewu, 330-350 szt./m² przy siewie w terminie opóźnionym.
Wymagania klimatyczno-glebowe
Pszenżyto ozime ma średnie wymagania cieplne, niższe niż pszenica i wyższe niż żyto. Korzystna dla rozwoju młodych roślin pszenżyta jest średnia dobowa temperatura powietrza wynosząca 14°C na początku wegetacji jesiennej i 8°C na jej końcu. Wiosenne ruszenie wegetacji następuje nieco później niż u żyta ozimego. Optimum temperaturowe dla okresu nalewania ziarna to 16-17°C.
Pszenżyto ma przeciętne wymagania wodne. W czasie jesiennej wegetacji już umiarkowane opady deszczu (pod warunkiem równomiernych wschodów) są wystarczające do rozwoju silnego systemu korzeniowego. Wiosną największe potrzeby wodne występują w fazach strzelania w źdźbło i kłoszenia. Na dobry rozwój roślin pozwalają opady wynoszące ok. 45 mm w kwietniu oraz 80-100 mm łącznie w maju i w pierwszej dekadzie czerwca (pod warunkiem, że są równomiernie rozłożone). Niższe opady, zwłaszcza na stanowiskach słabszych, przyspieszają kłoszenie roślin i ograniczają wykształcanie ziarna, co przekłada się na niższy plon.
Pszenżyto ozime ma mniejsze wymagania glebowe niż pszenica i jęczmień, a większe niż żyto. Do uprawy zaleca się gleby kompleksów pszennego dobrego, żytniego bardzo dobrego (klasy IIIa i IIIb), pszennego górskiego i zbożowego górskiego oraz zbożowo-pastewnego mocnego. Pszenżyto lepiej plonuje na glebach kompleksów pszennych niż żytnich.
Na słabszych glebach, na przykład kompleksu żytniego dobrego (klasy IVa i IVb) i żytniego słabego (klasy IVb i V), należy zwrócić większą uwagę na dobór odmiany, a glebę utrzymywać w wysokiej kulturze. Gleba powinna mieć uregulowany odczyn (optymalne pH w 1M KCl to 5,5-6,5), jak najwięcej próchnicy i co najmniej średnią zasobność w przyswajalne formy fosforu, potasu i magnezu.
Wymagania pokarmowe
Pszenżyto ozime gorzej pobiera składniki pokarmowe i wodę z gleby niż żyto, ale lepiej niż pszenica. Z plonem 1 t ziarna i odpowiednią ilością słomy przeciętnie pobiera: 24 kg azotu (N), 11 kg fosforu (P₂O₅), 21 kg potasu (K₂O), 5 kg wapnia (CaO), 4 kg magnezu (MgO), 3,5 kg siarki (S) (czyli 9 kg SO₃) oraz 5 g boru (B), 8 g miedzi (Cu), 100 g manganu (Mn), 0,7 g molibdenu (Mo) i 70 g cynku (Zn).
Nawożenie przedsiewne
Nawożenie pszenżyta ozimego jest zbliżone do nawożenia pszenicy ozimej. Pszenżyto już w trakcie jesiennej wegetacji powinno być zaopatrzone w fosfor, potas i magnez. Poprawne odżywienie pozwala na właściwe rozkrzewienie się roślin w okresie jesiennym (w odróżnieniu od pszenicy, pszenżyto powinno rozkrzewić się już jesienią, ponieważ wiosenne rozkrzewienia są mało produktywne i łatwo ulegają redukcji). Optymalne zaopatrzenie pszenżyta w składniki żywieniowe pozwala też lepiej przygotować się roślinom do spoczynku zimowego, zwiększa odporność na choroby (rdze, choroby zgorzelowe) i mróz.
Nawożenie fosforem w całości powinno być zastosowane „pod korzeń”, ponieważ pierwiastek ten jest niezbędny do wytworzenia w okresie jesiennym silnego i dobrze rozbudowanego systemu korzeniowego. Nawożenie potasem na glebach cięższych można stosować „pod korzeń”. Na glebach lżejszych dawkę potasu warto podzielić na dwie części, wysiewając na przykład połowę całkowitej dawki potasu przed siewem ziarna (nawóz trzeba wymieszać z glebą), a drugą część – wczesną wiosną. Niedobory magnezu na glebach o niskim odczynie można uzupełnić, stosując wapno magnezowe.
Dawki przykładowych nawozów polecanych do przedsiewnego nawożenia pszenżyta ozimego, przy założonym plonie ziarna 6 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu* (kg/ha) | Dodatkowe zalecenia |
|---|---|---|
| Amofoska 4-12-12 | 450-550 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-60 kg K₂O/ha (np. stosując Holist agro K (Mg) 55 (+5) w dawce 70-110 kg/ha) |
| Amofoska 4-12-20 | 450-550 | |
| Amofoska 5-10-25 z borem | 400-500 | |
| Fosfarm 4-8-21 | 450-550 | należy uzupełnić fosforem w dawce 20-40 kg P₂O₅/ha (np. stosując Super fos dar w dawce 50-100 kg/ha lub Polidap w dawce 40-80 kg/ha) |
| Fosfarm 4-10-15 | 450-550 | należy uzupełnić potasem w dawce 30-40 kg K₂O/ha (np. stosując Holist agro K (Mg) 55 (+5) w dawce 50-70 kg/ha) |
| Holist agro K (Mg) 55 (+5) | 180-220 | należy uzupełnić fosforem w dawce 60-70 kg P₂O₅/ha (np. stosując Super fos dar w dawce 150-180 kg/ha lub Polidap w dawce 130-150 kg/ha) |
| Holist agro PK 15-30 | 350-400 | |
| Polidap | 130-150 | należy uzupełnić potasem w dawce 100-120 kg K₂O/ha (np. stosując Holist agro K (Mg) 55 (+5) w dawce 180-220 kg/ha) |
| Polifoska 5 | 350-400 | |
| Polifoska 6 | 300-350 | |
| Polifoska 8 | 250-300 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-50 kg K₂O/ha (np. stosując Holist agro K (Mg) 55 (+5) w dawce 70-90 kg/ha) |
| Super fos dar 40 | 150-180 | należy uzupełnić potasem w dawce 100-120 kg K₂O/ha (np. stosując Holist agro K (Mg) 55 (+5) w dawce 180-220 kg/ha |
* podane dawki są odpowiednie dla stanowisk w wysokiej kulturze rolnej, uregulowanym odczynie i przynajmniej średniej zasobności w fosfor i potas
Wysokość dawek fosforu i potasu zależy od zawartości przyswajalnych form tych składników w glebie oraz od wysokości plonu. Do przedsiewnego nawożenia warto wykorzystywać wieloskładnikowe nawozy mineralne o niskiej zawartości azotu, np. Polifoskę 5 Polifoskę 6, Polifoskę 8, Amofoskę 5-10-25 z borem, Amofoskę 4-12-20, Amofoskę 4-12-12, Fosfarm 4-10-15. Do przedsiewnego nawożenia roślin można wykorzystywać również nawozy oparte głównie na jednym składniku, jak Super Fos Dar 40, Holist agro K (Mg) 55 (+5), a także produkty zawierające fosfor i potas, jak Holist agro PK 15-30, czy też zawierający azot i fosfor Polidap.
Nawożenie azotem
Jesienne stosowanie azotu w pszenżycie jest wymagane, jeśli roślina ta uprawiana jest po zbożach – w takiej sytuacji warto zastosować około 20 kg N/ha, najlepiej w nawozie wieloskładnikowym typu Polifoska lub Amofoska. Po dobrych przedplonach oraz na glebach żyznych nie trzeba stosować azotu przedsiewnie.
Nawożenie azotem pszenżyta ozimego wykonuje się głownie wiosną. Powinno być ono dostosowane do wysokości spodziewanego plonu i warunków pogodowych. W praktyce dawki azotu pod pszenżyto są z reguły o 20-30 kg N/ha niższe od dawek pod pszenicę ozimą. Dawki azotu powinny być tak dobrane, aby zapewnić ciągłość żywienia roślin zgodnie z ich potrzebami fizjologicznymi. Warto zatem kontrolować łan, ponieważ na plantacjach rokujących wysokim plonem, w korzystnych warunkach pogodowych, zastosowanie dawki jakościowej (N3) może przynieść wymierne korzyści.
Pszenżyto ozime uprawiane na paszę nawozi się azotem w dwóch lub trzech terminach. Dawki całkowite do 90 kg N/ha stosuje się w dwóch częściach. Pierwsza wczesnowiosenna dawka (N1) stosowana jest w momencie ruszenia wegetacji i wynosi 40-60% całkowitej zaplanowanej dawki azotu. Pozostałą część (N2) aplikuje się zazwyczaj w fazie strzelania w źdźbło.
Dawki azotu wyższe od 90 kg N/ha, stosowane w intensywnej technologii produkcji, należy rozłożyć na trzy terminy:
- N1 – w chwili ruszania wegetacji – 40-60% dawki całkowitej,
- N2 – na początku strzelania w źdźbło (BBCH 31-32) – 30-35% dawki całkowitej,
- N3 – w fazie liścia flagowego do początku kłoszenia (BBCH 37-51) – 20-25% dawki całkowitej.
Do nawożenia pszenżyta w pierwszej wczesnowiosennej dawce (zwłaszcza na plantacjach wymagających regeneracji po zimie) można wykorzystać szybko działające nawozy azotowe, np. Zaksan, Pulan Macro, Salmag, lub nawozy azotowe zawierające dodatkowo siarkę, jak Saletrosan 30, Saletromag 25, w dawce nawet 70-80 kg N/ha. Jeśli plantacja pszenżyta ozimego jest gęsta, dobrze rozkrzewiona, ma ciemnozielony kolor, wówczas strategia nawożenia azotem jest odmienna. W takim przypadku pierwszą dawkę azotu (N1) celowo się opóźnia lub stosuje się niższe dawki azotu.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia pszenżyta ozimego w terminie N1 (wczesnowiosenna dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 6 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| Megan 33,5 | 150-220 |
| Pulan | 150-220 |
| Pulan Macro | 160-230 |
| Zaksan | 150-220 |
| Saletromag 25 | 200-300 |
| Saletrosan 30 | 170-250 |
| Saletrzak 27 standard plus | 190-280 |
| Salmag | 190-280 |
| Salmag z siarką | 190-280 |
| RSM 28 | 180-270 (141-211)* |
| RSM 30 | 170-250 (131-192)* |
| RSM 32 | 160-230 (121-174)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 190-290 (148-227)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 180-270 (136-205)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia pszenżyta ozimego w terminie N2 (druga dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 6 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| Megan 33,5 | 120-150 |
| Pulan | 120-150 |
| Pulan Macro | 130-160 |
| Zaksan | 120-150 |
| Saletromag 25 | 160-200 |
| Saletrosan 30 | 130-170 |
| Saletrzak 27 standard plus | 150-190 |
| Salmag | 150-190 |
| Salmag z siarką | 150-190 |
| RSM 28 | 140-180 (109-141)* |
| RSM 30 | 130-170 (100-131)* |
| RSM 32 | 130-160 (98-121)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 150-190 (117-148)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 140-180 (106-136)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Trzecią dawkę azotu (20-40 kg N/ha) stosuje się maksymalnie do fazy początku kłoszenia, na plantacjach rokujących wysokim plonem i dobrze zaopatrzonych w wodę. Nie należy opóźniać dawki jakościowej, ponieważ spóźnienie nawożenia azotowego będzie prowadzić do zwiększenia biomasy roślin, natomiast nie zawsze będzie miało odzwierciedlenie w wielkości plonu ziarna. Do nawożenia można wykorzystać szybko działające nawozy, jak Pulan, Pulan Macro, Zaksan.
Nawożenie siarką
Na początku wegetacji wiosennej, najlepiej w terminie N1, warto zapewnić roślinom dostęp do siarki. Łatwo dostępną dla roślin siarkę siarczanową zawierają m.in.: Saletrosan 30, Saletromag 25, Saletrosan 26 plus, Polifoska 21. Pobranie siarki przez rośliny wczesną wiosną pozwala na efektywne wykorzystanie azotu, ponieważ siarka wspomaga ten proces.
Dawki przykładowych nawozów azotowo-siarkowych polecanych do nawożenia pszenżyta ozimego, przy założonym plonie ziarna 6 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| Polifoska 21 | 150-200 |
| RSMS 26 (+7,5) | 190-290 (148-227)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 180-270 (136-205)* |
| Saletromag 25 | 200-300 |
| Saletrosan 26 plus | 150-200 |
| Saletrosan 30 | 170-250 |
| Salmag z siarką | 190-28 |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Dokarmianie dolistne
Dolistne dokarmianie pszenżyta azotem jest zabiegiem o wysokiej efektywności. Doskonałym źródłem azotu jest wodny roztwór nawozu Pulrea, czyli mocznika. Nawóz można stosować łącznie z siarczanem magnezu.
Orientacyjne stężenie cieczy użytkowej zawierającej nawóz Pulrea lub Mocznik granulowany 46% do zastosowania w uprawie pszenżyta ozimego
| Faza rozwojowa rośliny | Stężenie cieczy użytkowej (%) | Ilość cieczy użytkowej (l/ha) |
|---|---|---|
| Wiosna | ||
| Faza krzewienia (BBCH 25-29) | 10-15 | 200-300 |
| Faza strzelania w źdźbło (BBCH 31-39) | 8-10 | 200-300 |
| Faza kłoszenia (BBCH 51-59)* | 10 | 200-300 |
* tylko na stanowiskach rokujących wysokim plonem
Stosowanie mikroskładników jest uzależnione od zasobności gleby. W warunkach niskiej zasobności gleby (spowodowanej na przykład brakiem systematycznego stosowania obornika w zmianowaniu), niskiej temperatury powietrza, a także gdy występują uszkodzenia roślin, w uprawie pszenżyta warto stosować nawozy mikroskładnikowe (zwłaszcza zawierające miedź).
Wpływ nawożenia na jakość plonu
Prawidłowe nawożenie fosforem i potasem pozwala uniknąć skutków produkcyjnych powodowanych niedoborem tych składników, takich jak redukcja systemu korzeniowego (powierzchniowe ukorzenianie się roślin, co w warunkach suszy powoduje spadek plonu), słabe krzewienie, mniejsza masa tysiąca ziaren, a także gorsza jakość ziarna, zmniejszona odporność roślin na działanie niskich temperatur, czy też większa podatność uprawy na choroby grzybowe i wyleganie.
Wartość nawozowa resztek pożniwnych
Przyorując słomę pszenżyta ozimego, pozostaje w glebie średnio na każdą 1 tonę słomy: 5 kg azotu (N), 2 kg fosforu (P₂O₅) i 12 kg potasu (K₂O).
Nawozy do tej uprawy
Nawozy, w których kartach znajdziesz zalecenia dla uprawy: pszenżyto ozime.







Pszenica ozima
Rzepak ozimy
Jęczmień ozimy
Żyto ozime
Pszenica jara
Jęczmień jary
Kukurydza
Burak cukrowy
Soja