


Podpowiadamy jak nawozić pszenice jarą
Nawożenie pszenicy jarej
Pszenica jara to jedno z najcenniejszych zbóż. Z uwagi na niższy niż u pszenicy ozimej potencjał plonowania oraz duże prawdopodobieństwo wystąpienia upałów i suszy w trakcie wegetacji, uprawa tej…
Podstawowe informacje
Pszenica jara to jedno z najcenniejszych zbóż. Z uwagi na niższy niż u pszenicy ozimej potencjał plonowania oraz duże prawdopodobieństwo wystąpienia upałów i suszy w trakcie wegetacji, uprawa tej rośliny obarczona jest dużym ryzykiem. Błędy agrotechniczne i niekorzystne warunki atmosferyczne to najważniejsze czynniki ograniczające plonowanie roślin.
Pszenica jara zwykle słabiej plonuje niż ozima forma tego gatunku. Pszenicę jarą najczęściej wysiewa się po bardzo późno schodzących przedplonach, w rejonach w których występują mroźne zimy, a także w przypadku konieczności przesiewów plantacji, które nie przetrwały mrozów. Termin siewu pszenicy jarej uzależniony jest od warunków pogodowych. Preferowany jest możliwie wczesny siew, kiedy tylko warunki wilgotnościowe gleby na to pozwalają. Opóźnienia w terminie siewu pszenicy niosą za sobą ryzyko obniżenia plonu ziarna, ponieważ plantacje wysiane w opóźnionym terminie są zwykle słabiej rozkrzewione i mają słabiej rozwinięty system korzeniowy. W efekcie są mniej odporne na stresy wywołane okresowym niedoborem wilgoci w glebie.
Wymagania klimatyczno-glebowe
Pszenica jara jest zbożem o dużych wymaganiach wodnych. Rozwój systemu korzeniowego uzależniony jest od warunków siewu, tj. wilgotności i struktury gleby, a także od terminu siewu (opóźnianie terminu siewu powoduje skracanie fazy wzrostu wegetatywnego, a tym samym ukorzeniania i rozkrzewiania się roślin). Dobrze na ukorzenianie się roślin wpływa umiarkowana susza po siewie, która sprzyja rozwojowi systemu korzeniowego, zwiększając odporność roślin w okresie krytycznym. Największe wymagania wodne (okres krytyczny) występują od fazy krzewienia, przez fazę strzelania w źdźbło, do kłoszenia (ok. dwa tygodnie przed kłoszeniem do okresu końca fazy kłoszenia). Brak opadów, w połączeniu z uprawą na lżejszych stanowiskach, prowadzi do zahamowania wzrostu, a także zmniejszenia obsady kłosów, liczby ziarników w kłosie oraz MTZ, co ostatecznie obniża plonowanie roślin. Niekorzystny dla roślin jest również nadmiar wody – jeśli występuje w okresie formowania i dojrzewania ziarna, sprzyja rozwojowi chorób grzybowych i obniża jakość ziarna.
Pszenica jara nie ma dużych wymagań cieplnych. Kiełkuje już w temperaturze 1-3°C, ale w wyższych temperaturach wschody są szybsze i bardziej wyrównane. Dobrze znosi przymrozki do -6°C. Optymalna temperatura w okresie krzewienia to 8-12°C (w wyższych temperaturach i przy dłuższym dniu skraca się okres krzewienia roślin, co ogranicza liczbę wytworzonych pędów oraz redukuje liczbę płodnych kłosków). Pszenica jara źle znosi wysoką temperaturę w okresie strzelania w źdźbło oraz w czasie dojrzewania.
Pszenicę jarą uprawia się na najlepszych, strukturalnych glebach, o uregulowanym odczynie, zasobnych w składniki pokarmowe, o dużych zdolnościach do magazynowania wody. Zboże to zaleca się uprawiać na glebach kompleksów pszennego bardzo dobrego i dobrego (klasa I do IIIb), żytniego bardzo dobrego (klasa IIIa i IIIb), pszennego górskiego i zbożowego górskiego oraz zbożowo-pastewnego mocnego. Na słabszych glebach, na przykład kompleksu żytniego dobrego (klasa IVa i IVb), należy zwrócić większą uwagę na dobór odmiany, a glebę utrzymywać w wysokiej kulturze.Gleba powinna mieć uregulowany odczyn (pH w 1M KCl powyżej 6,O), zawierać jak najwięcej próchnicy i cechować się przynajmniej średnią zasobnością w przyswajalne formy fosforu, potasu i magnezu.Pszenica jara źle znosi uprawę na glebach nadmiernie wilgotnych wiosną, ponieważ takie warunki opóźniają wiosenne uprawki i siew. Należy również unikać siewu w zbryloną lub nadmiernie rozpyloną glebę, ponieważ nieprawidłowa uprawa roli jest przyczyną nierównomiernych wschodów.
Wymagania pokarmowe
Pszenica jara z plonem 1 t ziarna i odpowiednią ilością słomy przeciętnie pobiera: 23-30 kg azotu (N), 9-13 kg fosforu (P₂O₅), 16-24 kg potasu (K₂O), 5-6 kg wapnia (CaO), 3-4 kg magnezu (MgO), 9 kg siarki (SO₃) oraz 5,5 g boru (B), 8,5 g miedzi (Cu), 360 g żelaza (Fe), 110 g manganu (Mn), 0,7 g molibdenu (Mo) i 70 g cynku (Zn). Wykazuje dużą wrażliwość na niedobór miedzi i manganu. Niedobór manganu występuje najczęściej w glebie świeżo zwapnowanej oraz przy pH powyżej 6,5.
Nawożenie przedsiewne
Ze względu na słaby system korzeniowy i małą zdolność pobierania trudniej dostępnych składników pokarmowych z gleby, a także krótki okres wegetacji, nawożenie pszenicy jarej powinno być bardzo dokładnie zbilansowane. W tym celu należy koniecznie oszacować dostępność składników pokarmowych z gleby oraz z nawozów naturalnych i organicznych (słoma), a także warunki pogodowe (przede wszystkim ilość opadów).
Nawożenie fosforem i potasem jest najbardziej efektywne, gdy nawozy są dobrze wymieszane z 10-20 cm warstwą gleby. Fosfor i potas najlepiej zastosować jesienią, pod orkę, wykorzystując Holist agro PK 15-30, Super fos dar 40 i sól potasową. Ze względów ekonomicznych często jednak nawożenie fosforowo-potasowe wykonuje się wyłącznie wiosną. Wówczas nawozy należy zastosować pod wiosenne uprawki przedsiewne, na 7-14 dni przed planowanym siewem. Do nawożenia można wykorzystać nawozy jednoskładnikowe, a także kompleksowe nawozy wieloskładnikowe typu Polifoska czy Amofoska, które zawierają dodatkowo azot, magnez i siarkę.
Dawki przykładowych nawozów polecanych do przedsiewnego nawożenia pszenicy jarej, przy założonym plonie ziarna 6 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu* (kg/ha) | Dodatkowe zalecenia |
|---|---|---|
| Amofoska 4-12-12 | 300-400 | należy uzupełnić potasem w dawce 60-80 kg K₂O/ha |
| Amofoska 4-12-20 | 300-450 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-50 kg K₂O/ha |
| Amofoska 4-16-18 | 350-500 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-60 kg K₂O/ha |
| Amofoska 5-10-25 z borem | 350-500 | |
| Fosfarm 4-10-15 | 350-500 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-60 kg K₂O/ha |
| Holist agro NK 10-31 | 200-250 | należy uzupełnić fosforem w dawce 60-80 kg P₂O₅/ha (np. stosując Super fos dar w dawce 170-200 kg/ha) i potasem w dawce 40-60 kg K₂O/ha |
| Holist agro PK 15-30 | 350-450 | |
| Polidap | 150-200 | należy uzupełnić potasem w dawce 120-140 kg K₂O/ha |
| Polifoska 5 | 300-450 | |
| Polifoska 6 | 300-350 | |
| Polifoska 8 | 250-300 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-60 kg K₂O/ha |
| Polifoska Krzem | 350-400 | |
| Super fos dar 40 | 180-200 | należy uzupełnić potasem w dawce 120-140 kg K₂O/ha |
* podane dawki są odpowiednie dla upraw o wysokiej kulturze rolnej, uregulowanym odczynie i przynajmniej średniej zasobności w fosfor i potas
Dawki nawozu zależą od zasobności gleby i poziomu przewidywanego plonu ziarna. Przy wyborze nawozu powinno uwzględniać się również przedplon. W przypadku zbioru słomy w uprawie „zboże po zbożu” warto wybierać nawóz o dużej zawartości potasu, czyli Polifoskę Krzem (wartość stosunku P:K wynosi 1:2,8), Holist agro PK 15-30 (P:K wynosi 1:2), Polifoskę 5 (P:K wynosi 1:2), Amofoskę 5-10-25 z borem (P:K wynosi 1:2,5). Nawozy o węższym stosunku P:K, np. Polifoskę 6 (P:K wynosi 1:1,5) czy Polifoskę 8 (P:K wynosi 1:1), zaleca się stosować w przypadku przyorania słomy.
Nawożenie azotem
Azot w pszenicy jarej najlepiej zastosować w dwóch bądź trzech dawkach, dostosowując ich wysokość do ilości uzyskiwanego plonu, zasobności gleby w dostępny azot i warunków pogodowych. Z uwagi na to, że wschody roślin odbywają się w warunkach niskich temperatur gleby, koniecznym staje się zastosowanie azotu przedsiewnie. W tym czasie warto część dawki zastosować w formie szybko działającej (azotanowej), która korzystnie wpłynie na początkowy rozwój roślin i pobudzi je do krzewienia.
Stosując niewielkie ilości azotu (60-70 kg N/ha), np. gdy poziom spodziewanego plonu jest niski lub pszenica uprawiana jest po dobrym przedplonie, azot można wysiać jednorazowo – w całości przed siewem.
Jeśli planowane jest zastosowanie azotu w ilości 70-100 kg N/ha, wówczas warto podzielić dawkę na dwie części:
- N1 - pierwsza dawka azotu, przedsiewna – stanowi ok. 60% całkowitej planowanej dawki (należy zbilansować azot wprowadzony w nawozach wieloskładnikowych);
- N2 – druga dawka azotu, podawana na początku strzelania w źdźbło (jeśli w okresie wiosny jest ciepło i wilgotno, a rośliny mają bardzo dobre warunki do wzrostu i rozwoju, można opóźnić drugą dawkę do fazy 2 kolanka, czyli BBCH 32).
Jeśli planowane jest zastosowanie azotu w ilości 100-160 kg N/ha, wówczas dawkę należy podzielić na trzy części:
- N1 – pierwsza dawka azotu, przedsiewna – 40-80 kg N/ha (nawożenie przedsiewne należy zbilansować tj. uwzględnić azot dostarczony w nawozach wieloskładnikowych);
- N2 – druga dawka azotu, podawana od pełni krzewienia do początku strzelania w źdźbło (jeśli w okresie wiosny jest ciepło i wilgotno, a rośliny mają bardzo dobre warunki do wzrostu i rozwoju, można opóźnić drugą dawkę do fazy 2 kolanka, czyli BBCH 32) – wysokość dawki uzależniona jest od warunków pogodowych i stanowiska, najczęściej wynosi 50-70 kg N/ha;
- N3 – trzecia dawka azotu, zalecana na stanowiskach zasobnych w składniki pokarmowe, gdy nie ma zagrożenia suszą, podawana w fazie liścia flagowego (BBCH 37/39) – wynosi 30-40 kg N/ha.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia pszenicy jarej w terminie N1 (wczesnowiosenna dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 6 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Pulan | 90-120 | 120-150 | 150-230 |
| Pulan Macro | 90-130 | 130-160 | 160-250 |
| Zaksan | 90-120 | 120-150 | 150-240 |
| Saletromag 25 | 120-160 | 160-200 | 200-320 |
| Saletrosan 30 | 100-130 | 130-170 | 170-270 |
| Saletrzak 27 standard plus | 110-150 | 150-190 | 190-300 |
| Salmag | 110-150 | 150-190 | 190-300 |
| Salmag z siarką | 110-150 | 150-190 | 190-300 |
| RSM 28 | 110-140 (86-109)* | 140-180 (109-141)* | 180-290 (141-227)* |
| RSM 30 | 100-130 (77-100)* | 130-170 (100-131)* | 170-270 (131-208)* |
| RSM 32 | 90-130 (68-98)* | 130-160 (98-121)* | 160-250 (121-189)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 120-150 (94-117)* | 150-190 (117-148)* | 190-310 (148-242)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 110-140 (83-106)* | 140-180 (106-136)* | 180-290 (136-220)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Do nawożenia pszenicy jarej z powodzeniem można stosować większość nawozów azotowych. Dobre wyniki można uzyskać stosując: Zaksan, Pulan Macro, RSM, a w warunkach dobrego uwilgotnienia gleby, w dawkach N1 i N2 także Saletrzak i Salmag.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia pszenicy jarej w terminie N2 (druga dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 6 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Pulan | 150-170 | 170-200 | 200-290 |
| Pulan Macro | 160-190 | 190-220 | 220-310 |
| Zaksan | 150-180 | 180-210 | 210-300 |
| Saletromag 25 | 200-240 | 240-280 | 280-400 |
| Saletrosan 30 | 170-200 | 200-230 | 230-330 |
| Saletrzak 27 standard plus | 190-220 | 220-260 | 260-370 |
| Salmag | 190-220 | 220-260 | 260-370 |
| Salmag z siarką | 190-220 | 220-260 | 260-370 |
| RSM 28 | 180-210 (141-164)* | 210-250 (164-195)* | 250-360 (195-281)* |
| RSM 30 | 170-200 (131-154)* | 200-230 (154-177)* | 230-330 (177-254)* |
| RSM 32 | 160-190 (121-144)* | 190-220 (144-167)* | 220-310 (167-235)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 190-230 (148-180)* | 230-270 (180-211)* | 270-380 (211-297)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 180-210 (136-159)* | 210-250 (159-189)* | 250-360 (189-273)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia pszenicy jarej w terminie N3 (trzecia dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 6 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Pulan | − | − | 90-120 |
| Pulan Macro | − | − | 90-130 |
| Zaksan | − | − | 90-120 |
| RSM 28 | − | − | 110-140 (86-109)* |
| RSM 30 | − | − | 100-130 (77-100)* |
| RSM 32 | − | − | 90-130 (68-98)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
W rejonach, gdzie często występują wiosenne niedobory wody, wskazane jest zastosowanie dużej dawki przedsiewnej azotu. Można wówczas część zaplanowanej dawki zastosować w szybko działającej i uniwersalnej formie azotanowo-amonowej, np. wykorzystując nawozy typu saletra amonowa lub saletrzak. Natomiast pozostałą część azotu można wprowadzić w postaci nawozu wolno działającego, jak Pulrea +INu, czyli mocznik z inhibitorem ureazy. Zawarty w nawozie inhibitor przejściowo blokuje ureazę, która jest naturalnie występującym w środowisku enzymem rozkładającym mocznik. Dzięki temu nawóz działa dłużej, a straty azotu związane z ulatnianiem się amoniaku są znacznie mniejsze. W efekcie rośliny lepiej znoszą późniejsze niedobory wody, a jednocześnie są dobrze odżywione azotem na czas braków wody w glebie.
Nawożenie siarką
Rośliny będą efektywnie wykorzystywać azot, jeśli już na początku wegetacji zostaną zabezpieczone w łatwo dostępną siarkę siarczanową. Z tego względu we wczesnowiosennym nawożeniu doskonale sprawdza się Polifoska 21, Saletromag 25, Saletrosan 26 plus czy Saletrosan 30. Nawozy zaleca się stosować przedsiewnie, w terminie N1.
Dawkę siarki można wyliczyć bezpośrednio ze stałego stosunku N:S, który dla zbóż wynosi 10:1, czyli np. dla dawki azotu wynoszącej 140 kg N/ha dawka siarki wyniesie 35 kg SO₃/ha (czyli 14 kg S/ha). Należy pamiętać, że im wyższe stosuje się dawki azotu, tym rośliny pobierają więcej siarki i tym częściej niedobór siarki może ograniczać plonowanie roślin.
Dawki przykładowych nawozów azotowo-siarkowych polecanych do nawożenia pszenicy jarej, przy założonym plonie ziarna 6 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| Polifoska 21 | 150-200 |
| RSMS 26 (+7,5) | 190-310 (148-242)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 180-290 (136-220)* |
| Saletromag 25 | 200-320 |
| Saletrosan 26 plus | 150-200 |
| Saletrosan 30 | 170-270 |
| Salmag z siarką | 190-300 |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Dokarmianie dolistne
Dolistne dokarmianie pszenicy azotem jest zabiegiem o wysokiej efektywności. Doskonałym źródłem azotu jest wodny roztwór mocznika. Nawóz można stosować łącznie z siarczanem magnezu.
Orientacyjne stężenie cieczy użytkowej zawierającej nawóz Pulrea lub Mocznik granulowany 46% do zastosowania w uprawie zbóż
| Faza rozwojowa rośliny | Stężenie cieczy użytkowej (%) | Ilość cieczy użytkowej (l/ha) |
|---|---|---|
| Wiosna | ||
| Faza krzewienia (BBCH 25-29) | 10-15 | 200-300 |
| Faza strzelania w źdźbło (BBCH 31-39) | 8-10 | 200-300 |
| Faza kłoszenia (BBCH 51-59) | 5 | 200-300 |
Stosowanie mikroskładników jest uzależnione od zasobności gleby. W warunkach niskiej zasobności, niskiej temperatury i nadmiernej wilgotności gleby, a także gdy występują uszkodzenia roślin, w uprawie pszenicy warto stosować nawozy mikroskładnikowe. Podobnie wysoką efektywność nawożenia mikroskładnikami uzyskuje się przy niskiej zasobności gleby i wyższym jej pH.
Wpływ nawożenia na jakość plonu
Prawidłowe nawożenie fosforem i potasem zwiększa odporność pszenicy jarej na choroby, niedobory wody i wyleganie. Poprawia wypełnienie ziarna i zwiększa równomierność dojrzewania. Pszenica prawidłowo nawożona fosforem i potasem lepiej reaguje na nawożenie azotem, zwiększając plon i jakość ziarna. Nadmierne lub jednostronne nawożenie azotem sprzyja rozwojowi wielu chorób i szkodników.
Wartość nawozowa resztek pożniwnych
Przyorując słomę pszenicy jarej, pozostaje w glebie średnio na każdą 1 tonę słomy: 6 kg azotu (N), 1,7 kg fosforu (P₂O₅) i 12 kg potasu (K₂O). Chcąc przyspieszyć rozkład słomy w glebie, należy stosować azot w dawce nie wyższej niż 30 kg N/ha (wyższe dawki są niezgodne z „Programem azotanowym”).
Nawozy do tej uprawy
Nawozy, w których kartach znajdziesz zalecenia dla uprawy: pszenica jara.







Pszenica ozima
Rzepak ozimy
Jęczmień ozimy
Żyto ozime
Pszenżyto ozime
Jęczmień jary
Kukurydza
Burak cukrowy
Soja