


Podpowiadamy jak nawozić pszenicę ozimą
Nawożenie pszenicy ozimej
Pszenica ozima to główna roślina towarowa uprawiana w Polsce.
Podstawowe informacje
Pszenica ozima to główna roślina towarowa uprawiana w Polsce. Areał jej uprawy wynosi ok. 2 mln ha, co stanowi 25% ogólnej powierzchni uprawy zbóż w naszym kraju.
Mąka uzyskiwana po przemiale ziarna stanowi ważny surowiec w przemyśle spożywczym (produkcja pieczywa, ciast, makaronów). Otręby pszenne wykorzystywane są natomiast w żywieniu zwierząt.
Nawożenie pszenicy ozimej wpływa nie tylko na wielkość plonu, ale decyduje również o jakości ziarna. Prowadzenie plantacji pszenicy musi być zgodnie z kierunkiem przeznaczenia ziarna. Wśród odmian pszenicy wyróżniamy 5 grup jakościowych: E – elitarna chlebowa, A – chlebowa jakościowa, B – chlebowa, K – na ciastka, C – pastewna lub inna.
Wymagania klimatyczno-glebowe
Pszenica ozima jest zbożem o dość dużych wymaganiach wodnych i niżej plonuje w latach o mniejszej ilości opadów, szczególnie gdy uprawiana jest na glebach lżejszych. W okresie jesiennej wegetacji wymaga ok. 30 mm opadów miesięcznie. Największe wymagania wodne (okres krytyczny) występują od fazy strzelania w źdźbło do początku zawiązywania ziarniaków. Szczególnie niekorzystnie na plonowanie wpływa susza zaczynająca się w okresie grubienia pochwy liściowej liścia flagowego (BBCH 47) i utrzymująca się w okresie kwitnienia roślin do BBCH 69, a nawet dłużej. Dla roślin niekorzystny jest również nadmiar wody – jeśli występuje w okresie formowania i dojrzewania ziarna, sprzyja rozwojowi chorób grzybowych i obniża jakość ziarna.
Pszenica ozima ma dość duże wymagania cieplne podczas całego okresu wegetacji. Słoneczna jesień poprawia mrozoodporność roślin. Stopień zahartowania ma bezpośredni wpływ na przezimowanie roślin. Jeśli silny mróz bez pokrywy śnieżnej wystąpi, gdy rośliny nie są w pełni zahartowane, to istnieje bardzo duże ryzyko ich wymarznięcia. Najbardziej narażone na wymarzanie są odmiany o niskiej mrozoodporności (utrzymująca się temperatura od -10°C do -12°C może powodować uszkodzenia roślin). Jeśli rośliny są dobrze zahartowane, to wytrzymują niższe (o 4-8°C) temperatury powietrza i dłuższe okresy z dużym mrozem. Skuteczną ochroną przed dużymi zmianami temperatury jest pokrywa śnieżna o grubości co najmniej 7,5-12,5 cm. Pszenica ozima dobrze reaguje na wczesne wznowienie wiosennej wegetacji, ponieważ wydłuża się okres wzrostu wegetatywnego, rośliny lepiej też wykorzystują wtedy zapasy wody po zimie. W czasie nalewania ziarna niekorzystne są wysokie temperatury powietrza (ograniczają plonowanie roślin).
Pszenicę ozimą uprawia się na najlepszych glebach, ponieważ gorzej pobiera składniki pokarmowe i wodę z gleby niż np. żyto. Pszenicę ozimą warto uprawiać na glebach kompleksów pszennego bardzo dobrego i dobrego (klasa I do IIIb), żytniego bardzo dobrego (klasa IIIa i IIIb), pszennego górskiego i zbożowego górskiego oraz zbożowo-pastewnego mocnego. Na słabszych glebach, na przykład kompleksu żytniego dobrego (klasa IVa i IVb), należy zwrócić większą uwagę na dobór odmiany, a glebę utrzymywać w wysokiej kulturze.
Gleba powinna mieć uregulowany odczyn (pH w 1M KCl powyżej 6,O), zawierać jak najwięcej próchnicy i cechować się przynajmniej średnią zasobnością w przyswajalne formy fosforu, potasu i magnezu.
Wymagania pokarmowe
Pszenica ozima z plonem 1 t ziarna i odpowiednią ilością słomy przeciętnie pobiera: 26-30 kg azotu (N), 11 kg fosforu (P₂O₅), 19 kg potasu (K₂O), 5 kg wapnia (CaO), 4 kg magnezu (MgO), 9 kg siarki (SO₃) oraz 5 g boru (B), 8,5 g miedzi (Cu), 270 g żelaza (Fe), 82 g manganu (Mn), 0,7 g molibdenu (Mo) i 60 g cynku (Zn). Wykazuje dużą wrażliwość na niedobór miedzi i manganu. Niedobór manganu występuje najczęściej w glebie świeżo wapnowanej oraz przy pH gleby powyżej 6,5.
Nawożenie przedsiewne
Fosfor i potas pełnią w roślinie ważne funkcje fizjologiczne. Jedną z funkcji fosforu jest stymulacja rozwoju systemu korzeniowego. Dobrze rozwinięty system korzeniowy to większe pobranie składników pokarmowych, łatwiejszy dostęp do wody, większa odporność rośliny na stresy wywołane niedoborem wody (susza). Dlatego też pierwiastek ten pożądany jest w dużych ilościach już w początkowych fazach rozwoju roślin. Fosfor najlepiej stosować na 10-14 dni przed siewem pszenicy, tak aby zapewnić roślinom dobry start. Należy pamiętać, że nawóz (najlepiej wieloskładnikowy typu Polifoska, Amofoska) należy równomiernie wysiać na powierzchni pola i wymieszać z warstwą gleby o głębokości 10-20 cm. Startowe odżywienie roślin fosforem wymaga zastosowania minimum 20 kg P₂O₅/ha, nawet jeśli zawartość fosforu w glebie jest wysoka.
Potas reguluje gospodarkę wodną, a rośliny pobierają największe jego ilości w okresie od fazy strzelania w źdźbło do kwitnienia. Oznacza to, że powinien być on dostępny w glebie nie tylko w początkowych fazach rozwoju roślin, ale również w okresie późniejszym. Sposób nawożenia potasem należy dostosować do warunków glebowych. Na glebach ciężkich i średnich należy stosować go przedsiewnie, na glebach lżejszych, gdzie pierwiastek ten jest łatwiej wymywany, korzystniej jest wysiewać go w dwóch dawkach: pierwszej przed siewem ziarna (1/2-2/3 całkowitej dawki nawozowej), drugiej na przedwiośniu (1/3-1/2 całkowitej dawki).
Dawki przykładowych nawozów polecanych do przedsiewnego nawożenia pszenicy ozimej, przy założonym plonie ziarna 8 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu* (kg/ha) | Dodatkowe zalecenia |
|---|---|---|
| Amofoska 4-12-12 | 300-400 | należy uzupełnić potasem w dawce 80-100 kg K₂O/ha |
| Amofoska 4-12-20 | 400-500 | należy uzupełnić potasem w dawce 40-60 kg K₂O/ha |
| Amofoska 5-10-25 z borem | 400-500 | należy uzupełnić potasem w dawce 30-50 kg K₂O/ha |
| Fosfarm 4-10-15 | 400-500 | należy uzupełnić potasem w dawce 60-80 kg K₂O/ha |
| Holist agro NK 10-31 | 200-250 | należy uzupełnić fosforem w dawce 70-80 kg P₂O₅/ha (np. stosując Super fos dar w dawce 170-200 kg/ha) i potasem w dawce 60-80 kg K₂O/ha |
| Holist agro PK 15-30 | 350-450 | |
| Polidap | 150-200 | należy uzupełnić potasem w dawce 140-160 kg K₂O/ha |
| Polifoska 5 | 400-450 | |
| Polifoska 6 | 350-450 | |
| Polifoska 8 | 300-350 | należy uzupełnić potasem w dawce 60-80 kg K₂O/ha |
| Polifoska Krzem | 350-450 | |
| Super fos dar 40 | 200-220 | należy uzupełnić potasem w dawce 140-160 kg K₂O/ha |
* podane dawki są odpowiednie dla upraw o wysokiej kulturze rolnej, uregulowanym odczynie i przynajmniej średniej zasobności w fosfor i potas
Dawki nawozu zależą od zasobności gleby i poziomu przewidywanego plonu ziarna. Przy wyborze nawozu wieloskładnikowego powinno uwzględniać się również przedplon. W uprawie pszenicy nawozy o dużej zawartości potasu, czyli Polifoskę Krzem (wartość stosunku P:K wynosi 1:2,8), Holist agro PK 15-30 (P:K wynosi 1:2), Polifoskę 5 (P:K wynosi 1:2), Amofoskę 5-10-25 z borem (P:K wynosi 1:2,5), powinno stosować się po przedplonie zbożowym, na polach, z których zebrana została słoma. Nawozy o węższym stosunku P:K, np. Polifoskę 6 (P: K wynosi 1:1,5) czy Polifoskę 8 (P:K wynosi 1:1), stosuje się w przypadku przyorania słomy.
Jeżeli ze względów organizacyjnych nie zastosowano przedsiewnie całej dawki nawozów wieloskładnikowych, dopuszczalne jest stosowanie nawozu jak najwcześniej wiosną, czyli gdy jest możliwość wjechania na pole i zezwala na to obowiązujące prawo. Nawożenie fosforem przed siewem i potasem przed siewem lub w systemie dawek dzielonych z podziałem na dawkę jesienną i startową przed ruszeniem wegetacji pozwala uniknąć skutków produkcyjnych powodowanych niedoborem tych składników, tj. redukcji systemu korzeniowego (powierzchniowego ukorzeniania się roślin, które w warunkach suszy powoduje spadek plonu), słabego krzewienia, mniejszej masy tysiąca ziaren, a także gorszej jakości ziarna, zmniejszonej odporności na działanie niskich temperatur, czy też większej podatności na choroby grzybowe i wyleganie.
Nawożenie azotem
Azot jesienią w pszenicy ozimej należy stosować z rozwagą. Jesienne nawożenie azotem jest wymagane wówczas, gdy pszenica jest uprawiana po zbożach – wtedy stosujemy 20-30 kg N/ha, najlepiej w nawozie wieloskładnikowym typu Polifoska lub Amofoska. Uprawa po dobrych przedplonach (rzepak, rośliny bobowate, burak) nie wymaga przedsiewnego stosowania azotu, ponieważ jesienne pobranie azotu przez rośliny wynosi 5-25 kg N/ha (zależnie od fazy rozwojowej).
Wiosenne wznowienie wegetacji to okres intensywnego pobierania składników pokarmowych. Azot ma największy wpływ na wzrost, rozwój i produktywność roślin, a jego wczesna aplikacja gwarantuje uprawie dobry start. Każde opóźnienie w dostarczeniu składnika żywieniowego zmniejsza plon. Niedobór azotu w pierwszych miesiącach wiosennej wegetacji może prowadzić do spadku liczby źdźbeł kłosonośnych, redukcji kłosków (pięterek) i liczby płodnych kwiatków, a w efekcie zmniejszenia liczby ziarniaków w kłosie. Jeśli azotu zabraknie w późniejszych fazach rozwojowych, zmniejsza się masa ziarniaków i zawartość w nich białka. Dlatego poziom i terminy nawożenia azotem należy ustalić tak, aby składnik ten był dostępny dla roślin w każdej fazie rozwojowej, w odpowiedniej ilości.
Potrzeby pokarmowe roślin oblicza się, mnożąc zakładany plon przez pobranie jednostkowe. Przyjmuje się, że do uzyskania 1 tony ziarna (+ odpowiedniej ilości słomy) pszenica pobiera 26-30 kg N/ha. Dla przykładu przy plonie 8 t/ha pszenica potrzebuje w przybliżeniu 240 kg N (8 t/ha x 30 kg N/t). Nie oznacza to jednak, że roślinom należy dostarczyć aż 240 kg N/ha postaci nawozów mineralnych. Dawki nawozu azotowego nie należy ustalać „z góry”, ponieważ powinna ona uwzględniać zarówno zapotrzebowanie rośliny na azot, jak również jego pokrycie z rezerw glebowych. Aby je wyznaczyć, najlepiej dokonać oznaczenia zawartości azotu mineralnego w glebie (Nmin) w Stacji Chemiczno-Rolniczej, jeszcze przed zastosowaniem pierwszej dawki azotu. Jeśli analiza gleby na zawartość Nmin nie została wykonana, ilość azotu glebowego należy oszacować (pamiętając, że w warunkach nieuregulowanego odczynu gleby, suszy, niskich temperatur, itp. wartość ta może ulegać dużym zmianom).
Obok oszacowania ilości azotu, jaką należy dostarczyć roślinom w nawozach mineralnych, niezwykle ważny jest podział dawki. Lustracja plantacji po zimie w celu wyznaczenia liczby żywych roślin na m² oraz prognoza pogody są istotne dla określenia prawidłowej dawki startowej azotu.
W praktyce technologia nawożenia pszenicy ozimej azotem z reguły obejmuje stosowanie trzech dawek tego pierwiastka:
- N1 – pierwsza, wczesnowiosenna dawka azotu, podawana z chwilą ruszania wiosennej wegetacji – wynosi od 30 kg N/ha, gdy zboże jest bardzo gęste, dobrze rozkrzewione i ma ciemnozielony kolor, do 80 kg N/ha i więcej na późno sianych, osłabionych plantacjach;
- N2 – druga dawka azotu, najczęściej stosowana w fazach rozwojowych pszenicy koniec krzewienia – faza drugiego kolanka (BBCH 29-32) – jej wysokość uzależniona jest od wielkości pierwszej dawki, najczęściej uzupełnia ilość brakującego azotu do 100-130 kg N/ha;
- N3 – trzecia dawka azotu, dawka jakościowa, podawana zazwyczaj w fazie pojawiania się liścia flagowego (BBCH 37/39) – jej celem jest wsparcie rośliny w procesie przenoszenia azotu z gleby i ze słomy do ziarna, wynosi z reguły 30-50 kg N/ha.
Bardzo duże znaczenie dla powodzenia uprawy ma dobór odpowiedniej formy azotu. Przy wyborze należy uwzględnić stan roślin po zimie (jest to szczególnie ważne w przypadku N1). Na plantacjach, które dobrze przezimowały, warto zastosować niewielkie ilości azotu, pamiętając, że korzystniejsze będzie zastosowanie formy amonowej i amidowej (mniejsze ryzyko strat mrozowych i mały wpływ na rozkrzewienie). Na takich plantacjach można wykorzystać RSM lub nawozy azotowo-siarkowe, jak Polifoska 21 czy siarczan amonu (przy ich wykorzystaniu należy pamiętać o bilansowaniu siarki), a także nawóz Holist agro NK 10-31. Na plantacjach wymagających szybkiej interwencji (uszkodzenia roślin, niska obsada) należy stosować azotanową formę azotu (np. wykorzystując Pulan Macro, Zaksan, Salmag, Saletrzak 27 standard plus lub nawozy wzbogacone siarką, jak Saletrosan 30, Saletromag 25). Forma azotanowa zwiększa poziom cytokinin i przyspiesza krzewienie roślin. Należy jednak pamiętać, że duże stężenie azotanów prowadzi do silnego uwodnienia tkanek, co oznacza większą wrażliwość na mróz.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia pszenicy ozimej w terminie N1 (wczesnowiosenna dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 8 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Megan 33,5 | 90-150 | 180-210 | 240-300 |
| Pulan | 90-150 | 170-200 | 230-290 |
| Pulan Macro | 90-160 | 190-220 | 250-310 |
| Zaksan | 90-150 | 180-210 | 240-300 |
| Saletromag 25 | 120-200 | 240-280 | 320-400 |
| Saletrosan 30 | 100-170 | 200-230 | 270-330 |
| Saletrzak 27 standard plus | 110-190 | 220-260 | 300-370 |
| Salmag | 110-190 | 220-260 | 300-370 |
| Salmag z siarką | 110-190 | 220-260 | 300-370 |
| RSM 28 | 110-180 (86-141)* | 210-250 (164-195)* | 290-360 (227-281)* |
| RSM 30 | 100-170 (77-131)* | 200-230 (154-177)* | 270-330 (208-254)* |
| RSM 32 | 90-160 (68-121)* | 190-220 (144-167)* | 250-310 (189-235)* |
| RSM Optima | 90-160 (68-121)* | 190-220 (144-167)* | 250-310 (189-235)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 120-190 (94-148)* | 230-270 (180-211)* | 310-380 (242-297)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 110-180 (83-136)* | 210-250 (159-189)* | 290-360 (220-273)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia pszenicy ozimej w terminie N2 (druga dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 8 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Megan 33,5 | 90-120 | 150-180 | 210-240 |
| Pulan | 90-120 | 150-170 | 200-230 |
| Pulan Macro | 90-130 | 160-190 | 220-250 |
| Zaksan | 90-120 | 150-180 | 210-240 |
| Saletromag 25 | 120-160 | 200-240 | 280-320 |
| Saletrosan 30 | 100-130 | 170-200 | 230-270 |
| Saletrzak 27 standard plus | 110-150 | 190-220 | 260-300 |
| Salmag | 110-150 | 190-220 | 260-300 |
| Salmag z siarką | 110-150 | 190-220 | 260-300 |
| RSM 28 | 110-140 (86-109)* | 180-210 (141-164)* | 250-290 (195-227)* |
| RSM 30 | 100-130 (77-100)* | 170-200 (131-154)* | 230-270 (177-208)* |
| RSM 32 | 90-130 (68-98)* | 160-190 (121-144)* | 220-250 (167-189)* |
| RSM Optima | 90-130 (68-98)* | 160-190 (121-144)* | 220-250 (167-189)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 120-150 (94-117)* | 190-230 (148-180)* | 270-310 (211-242)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 110-140 (83-106)* | 180-210 (136-159)* | 250-290 (189-220)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Forma azotu w terminie N3 uzależniona jest od wilgotności gleby, kondycji roślin i spodziewanego plonu. W warunkach suszy nawożenie azotem jest nieefektywne, a wręcz szkodzi roślinom. Wówczas druga dawka azotu zazwyczaj jest zarazem dawką ostatnią. Powinna więc uwzględniać zarówno rozwój i stopień odżywienia roślin azotem, jak i ewentualną korektę nawożenia. Dla przykładu, gdy rośliny rokują wyższy niż zakładany plon, nawożenie należy odpowiednio zwiększyć.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia pszenicy ozimej w terminie N3 (trzecia dawka azotu), przy założonym plonie ziarna 8 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Megan 33,5 | − | 90-120 | 120-150 |
| Pulan | − | 90-120 | 120-150 |
| Pulan Macro | − | 90-130 | 130-160 |
| Zaksan | − | 90-120 | 120-150 |
| RSM 28 | − | 110-140 (86-109)* | 140-180 (109-141)* |
| RSM 30 | − | 100-130 (77-100)* | 130-170 (100-131)* |
| RSM 32 | − | 90-130 (68-98)* | 130-160 (98-121)* |
| RSM Optima | − | 90-130 (68-98)* | 130-160 (98-121)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Nawożenie siarką
Efektywne wykorzystanie azotu przez rośliny jest możliwe tylko wówczas, gdy zabezpieczone zostaną już na początku wegetacji wiosennej w łatwo dostępną siarkę. Rośliny bezpośrednio przez korzeń pobierają formę siarczanową siarki. Z tego względu we wczesnowiosennym nawożeniu doskonale sprawdza się Polifoska 21, Saletromag 25, Saletrosan 26 plus czy Saletrosan 30. Nawozy zaleca się stosować w terminie N1.
Dawkę siarki można wyliczyć bezpośrednio ze stałego stosunku N:S, który dla zbóż wynosi 10:1, czyli np. dla dawki azotu wynoszącej 180 kg N/ha dawka siarki wyniesie 45 kg SO₃/ha (czyli 18 kg S/ha). Należy pamiętać, że im wyższe stosuje się dawki azotu, tym rośliny pobierają więcej siarki i tym częściej niedobór siarki może ograniczać plonowanie roślin.
Dawki przykładowych nawozów azotowo-siarkowych polecanych do nawożenia pszenicy ozimej, przy założonym plonie ziarna 8 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| Polifoska 21 | 150-200 |
| RSMS 26 (+7,5) | 310-380 (242-297)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 290-360 (220-273)* |
| Saletrosan 26 plus | 150-200 |
| Saletrosan 30 | 270-330 |
| Saletromag 25 | 320-400 |
| Salmag z siarką | 300-370 |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Dokarmianie dolistne
Dolistne dokarmianie pszenicy azotem jest zabiegiem o wysokiej efektywności. Doskonałym źródłem azotu jest wodny roztwór mocznika. Nawóz można stosować łącznie z siarczanem magnezu.
Orientacyjne stężenie cieczy użytkowej zawierającej nawóz Pulrea lub Mocznik granulowany 46% do zastosowania w uprawie zbóż
| Faza rozwojowa rośliny | Stężenie cieczy użytkowej (%) | Ilość cieczy użytkowej (l/ha) |
|---|---|---|
| Jesień | ||
| Od fazy 3 liści (BBCH 13)* | 5-8 | 200-300 |
| Wiosna | ||
| Faza krzewienia (BBCH 25-29) | 10-15 | 200-300 |
| Faza strzelania w źdźbło (BBCH 31-39) | 8-10 | 200-300 |
| Faza kłoszenia (BBCH 51-59) | 5 | 200-300 |
* tylko na słabych stanowiskach
Wpływ nawożenia na jakość plonu
Prawidłowe nawożenie fosforem i potasem zwiększa odporność pszenicy ozimej na choroby, mróz, niedobory wody i wyleganie. Poprawia wypełnienie ziarna i zwiększa równomierność dojrzewania. Pszenica prawidłowo nawożona fosforem i potasem lepiej reaguje na nawożenie azotem, zwiększając plon i jakość ziarna. Nadmierne lub jednostronne nawożenie azotem sprzyja rozwojowi wielu chorób i szkodników.
Wartość nawozowa resztek pożniwnych
Przyorując słomę pszenicy ozimej, pozostaje w glebie średnio na każdą 1 tonę słomy: 6 kg azotu (N), 1,7 kg fosforu (P₂O₅) i 12 kg potasu (K₂O).
Chcąc przyspieszyć rozkład słomy w glebie, należy stosować azot w dawce nie wyższej niż 30 kg N/ha (wyższe dawki są niezgodne z „Programem azotanowym”).
Nawozy do tej uprawy
Nawozy, w których kartach znajdziesz zalecenia dla uprawy: pszenica ozima.







Rzepak ozimy
Jęczmień ozimy
Żyto ozime
Pszenżyto ozime
Pszenica jara
Jęczmień jary
Kukurydza
Burak cukrowy
Soja