


Podpowiadamy jak nawozić rzepak ozimy
Nawożenie rzepaku ozimego
Rzepak ozimy jest ważną gospodarczo rośliną oleistą. Otrzymywany z nasion olej jest wykorzystywany głównie do celów spożywczych i do produkcji biodiesla.
Podstawowe informacje
Rzepak ozimy jest ważną gospodarczo rośliną oleistą. Otrzymywany z nasion olej jest wykorzystywany głównie do celów spożywczych i do produkcji biodiesla. Wysokobiałkowa śruta poekstrakcyjna stanowi komponent pasz treściwych.
Rzepak ozimy jest rośliną o silnym, palowym systemie korzeniowym, osiągającym przed zimą 50-60 cm, a w pełni wzrostu do 120-290 cm długości. Prawidłowy rozwój rośliny jesienią decyduje o możliwościach jej plonowania, z tego względu ważne jest, aby przed zimą rośliny zbudowały rozetę składająca się z 8-10 liści oraz wytworzyły szyjkę korzeniową o grubości ok. 20 mm.
Wymagania klimatyczno-glebowe
Rzepak ozimy do prawidłowego wzrostu i rozwoju wymaga znacznej ilości wody. Gatunek ten jest mało wrażliwy na brak opadów w okresie przedzimowym, poza okresem wschodów. Jesienią potrzebuje łącznej sumy opadów w granicach 70-100 mm. Najwięcej wody wymaga w trakcie kwitnienia i zawiązywania łuszczyn.
Do prawidłowego rozwoju jesiennego, rzepak ozimy potrzebuje około 60-75 dni ze średnią temperaturą powyżej 5°C. Mrozoodporność roślin warunkowana jest odmianą oraz kondycją roślin. Rośliny zahartowane i dobrze przygotowane do zimy wytrzymują kilkudniowe spadki temperatur nawet do -20°C, bez okrywy śnieżnej. Przy dłuższych mrozach, kilkucentymetrowa warstwa śniegu skutecznie chroni rośliny przed niskimi temperaturami i wysmalającym wiatrem. Wiosną groźne są majowe przymrozki, które mogą uszkadzać pąki kwiatowe.
Rzepak ozimy wymaga gleb żyznych, zasobnych w próchnicę. Najlepsze są gleby kompleksu pszennego bardzo dobrego i dobrego, żytniego bardzo dobrego oraz pszennego górskiego (klasa I-III). Rzepak słabiej plonuje na glebach kompleksu żytniego dobrego (klasa IV). Uprawa na słabszych glebach jest bardzo zawodna, całkowicie uzależniona od warunków wilgotnościowych. Gleba pod uprawę rzepaku ozimego powinna mieć uregulowany odczyn (pH w 1M KCl zawsze powyżej 6,0). W warunkach zakwaszenia rośliny nie wykształcają prawidłowo systemu korzeniowego, co skazuje je na gorsze plonowanie. Gleba powinna zawierać jak najwięcej próchnicy i mieć co najmniej średnią zawartość przyswajalnych form fosforu, potasu i magnezu.
Odczyn i zasobność gleby w fosfor, potas i magnez należy uregulować co najmniej pod przedplon. Jeżeli gleba jest kwaśna, zaleca się jej wapnowanie. W przypadku bardzo niskiej zasobności gleby w magnez, warto stosować wapno magnezowe.
Wymagania pokarmowe
Rzepak do wytworzenia 1 tony nasion i odpowiedniej ilości słomy potrzebuje średnio: 50 kg azotu (N), 25 kg fosforu (P₂O₅), 50-60 kg potasu (K₂O), 50-60 kg wapnia (CaO), 8-10 kg magnezu (MgO), 37,5 kg siarki (SO₃), a także 60 g boru (B), 10-40 g miedzi (Cu), 100 g manganu (Mn), 1-2 g molibdenu (Mo) i 60-150 g cynku (Zn).
Nawożenie przedsiewne
Rzepak buduje plon jesienią. Z tego względu już jesienią należy zabezpieczyć rośliny w niezbędne składniki pokarmowe, w tym fosfor, potas, magnez i siarkę. Błędu nawozowego z jesieni nie da się naprawić wiosną!
Fosfor i potas najlepiej zastosować przed siewem roślin, ponieważ pierwiastki te są niezbędne do wytworzenia w okresie jesiennym silnej rozety liści z dobrze rozwiniętym systemem korzeniowym. Brak fosforu w glebie oznacza słabszy rozwój systemu korzeniowego, gorsze pobieranie wody i składników pokarmowych. Niedobór potasu natomiast to większa wrażliwość roślin na suszę i niskie temperatury. Zmniejsza się zimotrwałość roślin (potas „zagęszcza” sok komórkowy, tym samym zwiększając odporność roślin na mróz).
Na zasobnych, dobrze przygotowanych, strukturalnych stanowiskach o uregulowanym odczynie, zakładając plon w granicach 4-4,5 t/ha, należy zastosować 80-110 kg P₂O₅/ha i 140-160 kg K₂O/ha. Jeśli gleba charakteryzuje się niższą zasobnością, nawożenie mineralne należy zwiększyć o 25-40% w stosunku do potrzeb, ponieważ część składnika jest przeznaczona na podniesienie zasobności gleby. Jeśli natomiast roślina przedplonowa była wysoko nawożona i wzbogacone zostały głębsze warstwy gleby, to nawożenie można nieco obniżyć z uwagi na to, że rzepak – jako roślina głęboko korzeniąca się – może pobierać składniki pokarmowe z głębszych warstw gleby.
W nawożeniu podstawowym koniecznie należy uwzględnić siarkę, magnez i bor. Pierwiastki te można uzupełnić, stosując nawozy wieloskładnikowe. Zastosowanie nawozów z dodatkiem siarki zwiększa efektywność wykorzystania azotu, ogranicza również porażenie roślin przez choroby. Magnez wpływa na podstawowe procesy życiowe roślin, jak pobieranie składników pokarmowych i fotosynteza. Brak tego składnika w okresie jesieni hamuje wzrost korzeni, a następnie całej rośliny. Wiosną niedobór magnezu utrudnia pobieranie i wykorzystanie azotu.
Rzepak ma szczególnie wysokie zapotrzebowanie na bor (ponad pięciokrotnie przekraczające potrzeby zbóż). Pierwsze oznaki niedoboru boru występują na najmłodszych częściach rośliny. Następnie, w wyniku niedoboru boru łodyga ulega skróceniu i pogrubieniu, a w warunkach intensywnego wzrostu następuje pękanie łodygi i szyjki korzeniowej. Brak opadów atmosferycznych prowadzący do suszy glebowej potęguje skutki niedoboru tego pierwiastka.
Dawki przykładowych nawozów polecanych do przedsiewnego nawożenia rzepaku ozimego, przy założonym plonie nasion 3,5-4 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu* (kg/ha) | Dodatkowe zalecenia |
|---|---|---|
| Amofoska 5-10-25 z borem | 450-600 | |
| Holist agro NK 10-31 | 300-500 | należy uzupełnić fosforem w dawce 80-110 kg P₂O₅/ha (np. stosując Super fos dar w dawce 200-250 kg/ha) |
| Holist agro PK 15-30 | 400-500 | |
| Polidap | 150-200 | należy uzupełnić potasem w dawce 140-160 kg K₂O/ha |
| Polifoska 5 | 400-500 | |
| Polifoska 6 | 350-500 | |
| Polifoska 8 | 300-400 | należy uzupełnić potasem w dawce 60-80 kg K₂O/ha |
| Polifoska Krzem | 400-450 | |
| Super fos dar 40 | 200-250 | należy uzupełnić potasem w dawce 140-160 kg K₂O/ha |
* podane dawki są odpowiednie dla upraw o wysokiej kulturze rolnej, uregulowanym odczynie i przynajmniej średniej zasobności w fosfor i potas
Ze względu na ponad dwukrotnie większe pobieranie potasu niż fosforu, do przedsiewnego nawożenia rzepaku ozimego warto wybierać nawozy o dużej zawartości potasu, tj.: Polifoskę Krzem (wartość stosunku P:K wynosi 1:2,8), Holist agro PK 15-30 (P:K wynosi 1:2), Polifoskę 5 (P:K wynosi 1:2), Amofoskę 5-10-25 z borem (P:K wynosi 1:2,5). W przypadku uprawy po przyoranej słomie zbóż, która jest bogatym źródłem potasu, można wykorzystać nawóz kompleksowy o węższym stosunku P:K, np. Polifoskę 6 (P: K wynosi 1:1,5), Polifoskę 8 (P:K wynosi 1:1).
Jeżeli ze względów organizacyjnych nie zastosowano całej dawki nawozów wieloskładnikowych przedsiewnie, można do 50% dawki stosować pogłównie, jak najwcześniej wiosną, gdy istnieje możliwość wjechania na pole oraz zezwala na to obowiązujące prawo. Taki podział dawki nawozów dotyczy gleb o co najmniej średniej zasobności. Na glebach o niskiej zasobności cała dawka fosforu i większość potasu winna być stosowana przedsiewnie. Rzepak najlepiej reaguje na przedsiewne nawożenie fosforem i potasem, bo składniki te dobrze wymieszane z glebą w większej ilości pobierane są przez roślinę jesienią. Największe ilości składników (75%) rzepak pobiera wczesną wiosną, czyli do fazy pąkowania (BBCH 51) i słabiej już do początku kwitnienia (BBCH 62).
Nawożenie azotem
Racjonalne przedsiewne nawożenie rzepaku to umiarkowane zaopatrzenie roślin w azot, które pozwala zapewnić rozwój młodych roślin i wykształcenie rozety liściowej oraz korzenia w okresie jesiennej wegetacji rzepaku. Dobrze rozwinięte plantacje rzepaku są w stanie pobrać jesienią 60-80 kg N/ha, natomiast wybujałe nawet ponad 100 kg N/ha. Na stanowiskach ubogich w azot zaleca się nawożenie w ilości 30-40 kg N/ha (dotyczy przedplonów zbożowych, które wyczerpują glebę z pierwiastka oraz stanowisk, na których uzyskano wysokie plony). Na żyznych stanowiskach, po przedplonach bobowatych i mieszankach zbóż jarych z bobowatymi, nawożenie azotem jest zbędne. Najlepiej azot dostarczyć roślinom w postaci nawozu wieloskładnikowego (łącznie z fosforem i potasem). Przedsiewnie azot może być stosowany również w postaci nawozu azotowego (np. Pulrei +INu) bądź azotowo-siarkowego (np. Polifoski 21, RSM S, Saletrosanów czy nawozów typu siarczan amonu). Jesienny rozwój roślin powinien być stale monitorowany.
Nadmierny rozwój roślin spowodowany zbyt dużą przedsiewną dawką azotu zwiększa ryzyko ich wymarznięcia. Z tego powodu jesienna dawka nie powinna być przekraczana.
Aby obliczyć potrzeby pokarmowe roślin, należy pomnożyć zakładany plon przez pobranie jednostkowe. Przyjmuje się, że do uzyskania 1 tony nasion (i odpowiedniej ilości słomy) rzepak pobiera 50 kg N/ha, a więc do wytworzenia plonu 3,5 t/ha rzepak potrzebuje 175 kg N (3,5 t/ha x 50 kg N/t).
Technologia nawożenia rzepaku ozimego azotem z reguły opiera się o podanie dwóch dawek tego składnika: N1 – pierwszej, wczesnowiosennej dawki azotu, N2 – drugiej dawki azotu stosowanej najczęściej około 2-3 tygodnie po pierwszej dawce.
Przykładowy podział dawek azotu (kg N/ha) w nawożeniu rzepaku ozimego
| Termin stosowania* | Potrzeby nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| bardzo małe i małe | średnie | duże i bardzo duże | |
| N1 | 40-50 | 60-70 | 80-100 |
| N2 | 40-50 | 60-70 | 80-100 |
* N1, N2 – terminy stosowania azotu, tj. N1 – termin stosowania wczesnowiosennej dawki azotu, N2 – termin stosowania drugiej dawki azotu
Planując wiosenne nawożenie, koniecznie należy uwzględnić stan plantacji i kondycję roślin po zimie. O terminie zastosowania pierwszej dawki azotu decydują warunki pogodowe, panujące w okresie zimy i na przedwiośniu, a także stan gleby, kondycja roślin, zasobność gleby w azot mineralny oraz obowiązujące przepisy prawne (tzw. „Program azotanowy”). Z uwagi na to, że rzepak wznawia wegetację bardzo szybko, warto wykorzystać wczesnowiosenne przymrozki, które umożliwiają wjazd maszyn na pole. Wczesne zastosowanie składników pokarmowych w nawozach mineralnych to również możliwość wykorzystania wilgoci obecnej w glebie, zapewniającej dobre rozpuszczenie nawozów, a następnie (wraz z deszczem) przemieszczenie składników pokarmowych do strefy korzeniowej.
Jeśli przed zimą rzepak był bujny (rozeta powyżej 12 liści), a straty po zimie są niewielkie, to potrzeby nawożenia azotem w dawce N1 są małe i wynoszą ok. 40% dawki całkowitej. W przypadku gdy rośliny były optymalnie rozwinięte (8-12 liści, grubość szyjki korzeniowej ok. 15-18 mm), pierwsza dawka powinna wynosić ok. 50% dawki całkowitej. Natomiast w przypadku słabo wyrośniętych plantacji, które zostały uszkodzone przez mróz, dawka powinna wynosić ok. 60% planowanej dawki całkowitej. We wczesnowiosennym nawożeniu (N1) warto wykorzystać nawozy zawierające szybko działający azot w formie azotanowej, która pobudza tworzenie nowych liści i pędów bocznych, np. Pulan, Pulan Macro, RSM, Saletrzak 27 standard plus, Salmag, Zaksan.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia rzepaku ozimego w terminie N1 (wczesnowiosenna dawka azotu), przy założonym plonie nasion 3,5-4 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Megan 33,5 | 120-150 | 180-210 | 240-300 |
| Pulan | 120-150 | 170-200 | 230-290 |
| Pulan Macro | 130-160 | 190-220 | 250-310 |
| Zaksan | 120-150 | 180-210 | 240-300 |
| Saletromag 25 | 160-200 | 240-280 | 320-400 |
| Saletrosan 30 | 130-170 | 200-230 | 270-330 |
| Saletrzak 27 standard plus | 150-190 | 220-260 | 300-370 |
| Salmag | 150-190 | 220-260 | 300-370 |
| RSM 28 | 140-180 (109-141)* | 210-250 (164-195)* | 290-360 (227-281)* |
| RSM 30 | 130-170 (100-131)* | 200-230 (154-177)* | 270-330 (208-254)* |
| RSM 32 | 130-160 (98-121)* | 190-220 (144-167)* | 250-310 (189-235)* |
| RSM Optima | 130-160 (98-121)* | 190-220 (144-167)* | 250-310 (189-235)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 150-190 (117-148)* | 230-270 (180-211)* | 310-380 (242-297)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 140-180 (106-136)* | 210-250 (159-189)* | 290-360 (220-273)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Drugą część dawki (około 60-100 kg N/ha) najczęściej wysiewa się ok. 2-3 tygodnie po zastosowaniu pierwszej dawki, tak aby termin jej aplikacji przypadał na około 3-4 tygodnie przed kwitnieniem rzepaku. Opóźnienie terminu N2 może prowadzić do przedłużenia kwitnienia roślin, co obniża plon nasion i zwiększa podatność roślin na choroby grzybowe i uszkodzenia przez szkodniki. W tym terminie można wykorzystać nawozy saletrzano-amonowe, typu saletra amonowa, saletrzak, a także RSM.
Dawki przykładowych nawozów azotowych polecanych do nawożenia rzepaku ozimego w terminie N2 (druga dawka azotu), przy założonym plonie nasion 3,5-4 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) dla założonych potrzeb nawożenia azotem | ||
|---|---|---|---|
| potrzeby bardzo małe i małe | potrzeby średnie | potrzeby duże i bardzo duże | |
| Megan 33,5 | 120-150 | 180-210 | 240-300 |
| Pulan | 120-150 | 170-200 | 230-290 |
| Pulan Macro | 130-160 | 190-220 | 250-310 |
| Zaksan | 120-150 | 180-210 | 240-300 |
| Saletromag 25 | 160-200 | 240-280 | 320-400 |
| Saletrosan 30 | 130-170 | 200-230 | 270-330 |
| Saletrzak 27 standard plus | 150-190 | 220-260 | 300-370 |
| Salmag | 150-190 | 220-260 | 300-370 |
| RSM 28 | 140-180 (109-141)* | 210-250 (164-195)* | 290-360 (227-281)* |
| RSM 30 | 130-170 (100-131)* | 200-230 (154-177)* | 270-330 (208-254)* |
| RSM 32 | 130-160 (98-121)* | 190-220 (144-167)* | 250-310 (189-235)* |
| RSM Optima | 130-160 (98-121)* | 190-220 (144-167)* | 250-310 (189-235)* |
| RSMS 26 (+7,5) | 150-190 (117-148)* | 230-270 (180-211)* | 310-380 (242-297)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 140-180 (106-136)* | 210-250 (159-189)* | 290-360 (220-273)* |
* wartość w nawiasie – dawka nawozu w litrach na ha
Nawożenie siarką
Wybierając nawóz mineralny do wczesnowiosennego nawożenia rzepaku, warto również zwrócić uwagę na to, czy zawiera on łatwo dostępną siarkę, która wspomaga wykorzystanie azotu, wpływa na szereg procesów biochemicznych zachodzących w roślinie oraz zwiększa odporność roślin na choroby i szkodniki. Dolistna aplikacja siarki może łagodzić niedobory tego składnika, zwykle jednak nie zabezpiecza ilości odpowiedniej dla zaspokojenia potrzeb pokarmowych rzepaku. Wiosną, chcąc uzupełnić niedobory siarki w glebie, warto wykorzystywać nawozy azotowe z siarką, jak np. Saletrosan 26 plus, RSM S, Saletromag, Saletrosan 30, Siarczan amonu AS21 macro, Siarczan amonu AS21 select, Pulsar. Nawozy zaleca się stosować w terminie N1.
Dawkę siarki można wyliczyć bezpośrednio ze stałego stosunku N:S, który dla roślin siarkolubnych (a więc m.in. rzepaku ozimego) wynosi od 5:1 do 4:1, czyli np. przy zastosowaniu 180 kg N/ha, dawka siarki wyniesie 90-112,5 kg SO₃/ha (czyli 36-45 kg S/ha). Należy pamiętać, że im wyższe stosuje się dawki azotu, tym rośliny pobierają więcej siarki i tym częściej niedobór siarki może ograniczać plonowanie roślin. Podobnie jak niedobór, tak również nadmiar pierwiastka może być szkodliwy. Dawka siarki, nawet w uprawie rzepaku, nie powinna przekraczać 150 kg SO₃/ha (60 kg S/ha).
Dawki przykładowych nawozów azotowo-siarkowych polecanych do nawożenia rzepaku ozimego, przy założonym plonie nasion 3,5-4 t/ha
| Nawóz | Dawka nawozu (kg/ha) |
|---|---|
| Polifoska 21 | 200-400 |
| Pulsar | 200-250 |
| RSMS 26 (+7,5) | 310-380 (242-297)* |
| RSMS 28 (+12,5) | 290-360 (220-273)* |
| Saletromag 25 | 320-400 |
| Saletrosan 26 plus | 200-400 |
| Saletrosan 30 | 270-330 |
| Siarczan amonu AS 21 macro | 200-250 |
| Siarczan amonu AS 21 select | 200-250 |
Dokarmianie dolistne
Bardzo wysoką efektywność wykazuje dokarmianie dolistne. Doskonałym źródłem azotu jest wodny roztwór mocznika. Nawóz można stosować łącznie z siarczanem magnezu.
Orientacyjne stężenie cieczy użytkowej zawierającej nawóz Pulrea lub Mocznik granulowany 46% do zastosowania w uprawie rzepaku ozimego
| Faza rozwojowa rośliny | Stężenie cieczy użytkowej (%) | Ilość cieczy użytkowej (l/ha) |
|---|---|---|
| Jesień | ||
| Faza 4-6 liści (BBCH 14-16) | 5-10 | 150-200 |
| Wiosna | ||
| Faza początku wydłużania pędu głównego (BBCH 31-32) | 10-12 | 200-300 |
| Faza zielonego pąka (BBCH 51-53) | 8-10 | 200-300 |
| Faza żółtego pąka (BBCH 57-59) | 5-7 | 200-300 |
| Faza kwitnienia (przed opadaniem pierwszych płatków kwiatowych) (BBCH 61-63)* | 5 | 200-300 |
* tylko na plantacjach dobrze rozwiniętych, które rokują wysokim plonem, powyżej 4 t/ha
Dokarmianie dolistne powinno uwzględniać mikroskładniki, w tym bor (należy go stosować jesienią i wiosną, w postaci 2-3 zabiegów dostarczających łącznie 500-600 g boru/ha). Ważnymi mikroskładnikami w uprawie rzepaku jest również miedź, mangan, molibden i cynk.
Wpływ nawożenia na jakość plonu
Nawożenie fosforem, potasem i magnezem zwiększa odporność roślin na czynniki chorobotwórcze i stres wodny. Odpowiada również za tworzenie i gromadzenie białka i tłuszczu oraz za dobre wykształcenie nasion i ich równomierne dojrzewanie. Nawożenie azotem zwiększa zawartości tłuszczu i białka w nasionach. Duży wpływ na jakość nasion wywiera siarka, która powoduje wzrost zawartości tłuszczu i zmiany udziału nienasyconych kwasów tłuszczowych. Brak siarki ogranicza wzrost i plonowanie rzepaku. Stosowana w nadmiarze skutkuje zwiększeniem zawartości niepożądanych glukozynolanów.
Wartość nawozowa resztek pożniwnych
Przyorując słomę, pozostawia się w glebie średnio na każdą 1 tonę słomy: 6 kg azotu (N), 2,5 kg fosforu (P₂O₅) i 20 kg potasu (K₂O).
Nawozy do tej uprawy
Nawozy, w których kartach znajdziesz zalecenia dla uprawy: rzepak ozimy.







Pszenica ozima
Jęczmień ozimy
Żyto ozime
Pszenżyto ozime
Pszenica jara
Jęczmień jary
Kukurydza
Burak cukrowy
Soja